Geschiedenis volgens Yuval Noah Harari, en het geluk van de mensen.

Veel van wat Yuval Noah Harari schrijft gaat er bij mij in “als Gods woord in een ouderling”. homodeusZijn boek “Homo Deus, een kleine geschiedenis van de toekomst” vind ik zeer indrukwekkend. Beklemmend ook. Dus bij voorkeur samen met anderen lezen. Alleen trek je het nauwelijks wat hij zo schrijft over hoe dat nu zit met die ‘extreme makeover’ van de mens die eraan komt. Veel mensen doen daar nog wat lacherig over,- maar dat leert hij je wel af.

Om me warm te lopen neem ik het andere, eerdere boek van Harari tot mij. “Sapiens, Een kleine geschiedenis van de mensheid.”
Ook prima leesbaar, wat mij betreft. Aardig wat nieuwe gegevens en inzichten. Maar wel hier en daar natuurlijk de argwaan: is dat nu wel zo? Want hij schuwt geen forse, scherpe uitspraken. Maar of het allemaal spijkerhard te maken is, zit nog.
Is niet erg. Dat houdt het spannend.

Ik kom bij een zin, die als een graat in mijn keel blijft steken. In een klein hoofdstukje (13) met de titel “Het geheim van ons succes”. (255 e.v.).
Dan heeft hij al van alles laten zien over godsdiensten, veroveringen, goden, mensen. De geschiedenis is al eeuwen in bedrijf. Vanaf de verzamelaars-jagers via de landbouwers die we ooit waren naar communisme en daar voorbij. Maar bedenk nu eens dat de geschiedenis nog veel meer mogelijkheden had dan die ene die gerealiseerd werd. Er zijn volgens hem geen dwingende redenen te geven waarom nu juist deze gerealiseerd werd. “Het had ook zo heel anders kunnen zijn”. Historie-wetenschappers zouden doorgaans meer weten van die vele mogelijkheden die er in het verleden waren en die NIET gekozen werden, dan van die ene die het wel gehaald heeft. (257) Kan zijn; kan ik niet beoordelen. Bewijst hij ook niet keihard.
Maar nu komt het citaat waar het me om gaat: ¨Net als de evolutie staat de geschiedenis onverschillig tegenover het geluk van individuele organismen. En de meeste individuele mensen zijn op hun beurt veel te onwetend en zwak om de loop van de geschiedenis naar hun hand te zetten”.

Bij mijn weten is Geschiedenis een volstrekt abstract concept. Maar het doet niet dit of dat. Geschiedenis is geen werkzame of onwerkzame factor.

Op zich zal het de individuele mensen trouwens een rotzorg zijn dat de geschiedenis niet voor hen opkomt. Veel erger is dat er een paar mensen zijn die wel beslissingen kunnen nemen die we later als de gang van de geschiedenis optekenen. Het geluk van individuele mensen is in handen van  politicus T. of bankier Z. die mogelijk schijt aan hen hebben. De meeste mensen hebben niets met geschiedenis, maar wel met journalisten, partijleiders, referenda, marktprijzen, winsten en bedriegerij. Voor mensen is geschiedenis geen partij; maar dat zijn wel: de wapenhandelaars, de witwassers, diplomatieke usances en spelletjes, kerkleiders, kunstenaars etc. die iets tegenhouden of corrumperen.

Daarom moet ik er ook niets van hebben dat hij een paar regels verder schrijft, dat “de geschiedenis rond het jaar 1500 zijn meest ingrijpende keuze maakt”. Die gaat hij dan uitvoerig beschrijven: de wetenschappelijke revolutie. Maar ik denk voorlopig dat het niet slim is zo te schrijven. De geschiedenis kiest niet. Die gedachte maakt volgens mij mensen zo ‘onwetend en zwak’. Harari werkt zo mee aan mythe-vorming. En bevordert zo onwetendheid en zwakte onder mensen.

Zou het niet goed zijn als historici concreet uitzoeken en aangeven wie voor welke verandering in de loop der tijd verantwoordelijk is? En als je dat niet kunt moet je er geen mythische grootheid als geschiedenis voor invullen. Historici moeten daden en gebeurtenissen documenteren, waar mensen voor ter verantwoording geroepen kunnen worden. De geschiedenis besloot niet om Irak-oorlogen te voeren; maar een paar mensen die zich schandelijk vergisten in het geluk van mensen. (om in de buurt te blijven van het eerste citaat van Harari).

Als we niet duidelijker omgaan met de verantwoordelijkheid van mensen, moet je echt het ergste vrezen van die nieuwe mens die eraan zit te komen, en die zich god kan maken. Of zou dat een verbetering zijn? Wie weet kan die nieuwe mens zijn verantwoordelijkheid nu wel eens omzetten in het geluk van mensen.

 

 

Advertenties