Homo sapiens 3.0 in de kerk

(ietwat bijgewerkte preek van 30 april 2006 voor Morgensterkerk Papendrecht).

Waardevolle…

De lezingen die U hoorde kwamen uit het rooster voor de 3e zondag van pasen. Het verhaal van de Opgestane vervolgen we met spanning. In die paar verzen uit Joh hoorden we dat vrienden van Jezus gedachten hadden over iemand die onsterfelijk zou kunnen zijn. Op 4 Mei realiseren we ons dat dat er niet in zit. Maar het verlangen ernaar is van alle tijden. En als we dat met onze techniek anno 2006 nu eens dichterbij kunnen brengen? Een nieuwe mens, onsterfelijke mens?

In het stukje uit Efeze gaat het ook over  een “nieuwe mens” . Niet verbeterd naar onsterfelijkheid, maar moreel verbeterd!  Ook dat is een oeroud verlangen. Een mensentype dat geen zin meer heeft om naar de hoeren te gaan, te jatten, te moorden of jaloers te zijn? Als we dat eens in ons erfelijk materiaal inbouwen?!…

Maar de kapstok voor de preek is de juichkreet uit Psalm 8, die we zongen: “Wat is de  mens dat Gij aan hem gedenkt”.

In een Frans boek waarin voor mensen met een zwakke maag nogal veel en aanstootgevend gevreeën wordt, vertelt de schrijver over het jaar 2080. Dan is er daadwerkelijk een nieuw soort mensen in productie. Er leven nog hier en daar een paar exemplaren van het verouderde type, maar die verdwijnen steeds meer uit het straatbeeld. Zoals een automodel. Dat nieuw menstype plant zich niet meer geslachtelijk voort, al bleven de sex tools mooi in tact. De  laboratoria hadden ook geregeld dat het nieuwe type de behoefte mist om oorlog te voeren.. En dat scheelt toch een slok op een borrel, mag je zeggen.

Dit zijn zaken die binnen het handbereik liggen van onze generatie. Maw WIJ GAAN EROVER!! Dus moeten we ons als gelovigen afvragen wat we ermee doen? Moeten we er in de kerk niks van hebben? Of juist wel? Kunnen we op de technische manier het Goede Leven van Gods Belofte, de nieuwe aarde, de nieuwe mens van het evangelie realiseren? Op zich zijn we in de kerk niet anti-techniek en wetenschap. En als we zo nu eens de MOTOR van alles wat scheef gaat, de zonde, uit konden schakelen…  Zou ook God misschien nog groter dingen in petto hebben voor zijn schepsel? De hele schepping is immers op GROEIEN aangelegd?! Toch hebben velen van ons de gedachte dat wij het EINDPRODUCT zijn. Na ons komt niks meer. Dat blijkt een roekeloze houding nu we in rap tempo de kennis in handen krijgen om WEL een vervolgtype te maken. Een kunstmatig Superbrein of zo.

Het draait vooral om de vraag: wat een mens is. Welk mensbeeld hanteren we? De mens is  voor 96 % van zijn erfelijk materiaal gelijk aan bepaalde aapsoorten en dat geldt ook voor de mens die in de kerk het beeld Gods heet.  

In dat “beeld zijn van God” spelen onze hersenen een grote rol. Daarmee ZIJN we geen goden, maar we komen wel erg dicht bij Hem in de buurt vanwege dat prachtige brein dat Hij ons gaf.

We hebben onze hersens altijd gebruikt om ons te handhaven tegen de buitenwereld van de andere schepselen. En nu willen we ook werktuigen ontwikkelen om ipv borstamputatie vrouwen immuun te maken voor borstkanker; iets dergelijks zou kunnen voor vogelgriep en AIDS. Levensverlenging realiseerden we, vervanging van organen en gewrichten is nauwelijks een probleem meer. Verbetering van huid, haar, zintuigen en hersencapaciteit wordt enorm. En via de hersenen kunnen we ook het gedrag verregaand beïnvloeden. In  allerlei laboratoria zijn ze daar verder mee dan de sf-romans van een tijdje geleden.

Daar blijkt achter te zitten, dat we de mens zien en behandelen als een maakbare; dus niet alleen qua lijf maar ook “maakbaar” qua gedrag en persoonlijkheid.  

Maar dan die mens waar God aan gedenkt, in psalm 8 en zo; wat geloven we nog van haar?

Ik zou wel gillend weg willen lopen voor deze razend moeilijke vragen. Maar dat gaat echt niet. Je hebt nog geen antwoorden, dat is waar, maar de vragen zijn er niet minder om. Daar komt nog bij de vraag naar “Wie gaat het regelen als we weten wat we willen”.

Zoals het nu gaat, beslissen de investeerders in die technieken er in hoge mate over. Maar het is natuurlijk de vraag of dit echt goed voor ons is. En: ligt dit in lijn met wat GOD met ons wil.. Wil God er niets van weten; of is God met zijn Grote Toekomstplannen dat mensje en wat hij er vandaag van bakt al mijlen vooruit? Kunnen we daar iets van ontdekken? Het antwoord weten we natuurlijk niet precies: wat God denkt; welk mensbeeld GOD heeft. Maar de Bijbel zegt toch wel wat over mensbeeld. We kunnen grofweg 4 typeringen voor de mens tegen komen in de Bijbel.

  1. Eerst noem ik het Tsunami-type. Het kleine mensje dat niet tegen God of het noodlot of de natuur op kan. Het mensje dat er nauwelijks toe doet want God doet er uiteindelijk alleen toe.
  2. Dan heb je het type Brokkenmaker. Het woord zondaar wil niemand horen, maar dat is-ie wel: de ruïne spreekt voor zich. Deze mens gaat zijn gang; vooral als verstoorder; rebel.
  3. Dan heb je nog de Rentmeester. Wij zijn een partner van God en moeten ons verantwoorden voor ons beheer van de spullen en voor het verlies van ons sociale gezicht.
  4. En dan nog een 4e type: de Technocraat.  De mens als de grote uitzondering in het heelal. Veel slimmer dan de rest. Hij heeft de kennis en macht om nog steeds slimmer te worden. Zou die ook niet boven zichzelf uit kunnen groeien?

De Tsunami-mens; de Brokkenpiloot; de Rentmeester; de Technocraat.  Ze hebben allemaal bijbelse papieren. De een wat duidelijker dan de ander, maar toch.  U hebt zelf ook wel van alle vier wat in U.

Je moet je ook afvragen of er niet een ander type mens nodig is om de complexe wereld van de 21e eeuw aan te kunnen. Tot nu toe kon de aarde zich steeds herstellen van schade door onweer, catastrofe, oorlog, ziektes, wanbeleid enz. Maar wij zijn nu duidelijk bezig de aarde te overvragen. Hebben we ons als mensensoort niet gediskwalificeerd voor een leefbare wereld; wordt het niet tijd dat we het beheer van de aarde aan onze opvolgers overdragen? Zoals God eenmaal de regie aan de mens overdroeg?  Groeit de geschiedenis door schade en schande toe naar een aflossing van de wacht?

In de kerk geloven we nog steeds dat de regie van de mens iets te maken heeft met de Regie van God. Hoe ver gaat dat dan, dat we namens God de regie mogen voeren? Hoe serieus neemt God ons eigenlijk wel niet? Ik kan niet anders geloven dan dat God ons ONGELOOFLIJK SERIEUS NEEMT. Zo serieus als een Liefhebber zijn geliefde maar kan nemen. Hij is bereid met de schepping van de mens zelfs dat enorme risico te nemen dat het mensje zijn toppositie verziekt.

Misschien ontbreekt het ons wel aan geloof, hoop, liefde, moed om het er ECHT op te wagen dat wij die hoge aanstelling waar kunnen maken.  Misschien is het grootste euvel van de mens wel dat hij zichzelf niet voor vol aanziet?! Wagen we het toch eigenlijk niet te geloven in die God die ons geschapen heeft, en ons met al onze macht GEDENKT? Hij ziet ons wel zitten…. en dan natuurlijk niet als het zootje ongeregeld dat er zo goed in is de boel de ruïneren!

Veel te lang diskwalificeerde de mens zich. We dachten negatief van de mens. Eeuwen zondeprediking van hel en verdoemenis kwamen daar nog eens overheen.  Dan word je een groot stuk ongeluk. Dan ga je je daar ook naar gedragen!! Mensen hebben zo’n negatief beeld van zichzelf opgebouwd dat ze dan ook maar alles zijn gaan doen wat God verboden had.

We geloven onder de hand in een mens die niet anders KAN!! Zo zijn mensen nu eenmaal!! Ook nu nog.  Met dit verschil: Vroeger zeiden we dat we toch niet tegen God op konden: we waren immers altijd die zondaars die het per definitie niet goed konden doen. En nu zeggen we dat God niet tegen ons op kan. Of we zeggen het niet eens meer, maar we gaan wel onze gang. Want het verschil tussen gelovigen en ongelovigen verviel sinds we allemaal in ons paspoort “consument” hebben staan. Daar kan de natuur niet tegenop.

Hoe gaan we met deze moeilijke vragen? Wel, in de eerste plaats niet de andere kant opkijken! Deze moeilijke vragen horen gewoon bij het GOEDE LEVEN.  Niet in paniek raken, omdat we de antwoorden nog niet hebben. Dat doen mensen maar die geen hoop hebben en zich laten afserveren als consument. We zullen beginnen niet te geloven dat het mensentype consument van tegenwoordig het hele verhaal; is zeker niet de top; is zeker niet het eind van het verhaal. Althans daarvoor moeten we zien te zorgen. Want dat is nu blijkbaar een te groot risico voor Gods schepping.

De goede spirit om je toch niet te vertillen aan deze serieuze kwesties kan voor mij beginnen bij die vraag uit psalm 8: “Wat is die sterveling dat U aan hem denkt?” Dat is geen informatieve vraag aan God. Dat is geen vraag in straatinterviews of in de wetenschap.  Het is de vraag van een DICHTER. Of van een PROFEET in de Bijbel.

En de bijbel is het boek van Immanuël. Van God met de mensen.  Over hun VERHOUDING; VERBOND. Over hun liefde voor elkaar. Ze hebben wat met elkaar. Relatie. Soms op zeer gespannen voet; ze vechten elkaar bijkans de tent uit in dat piepkleine hoekje van die enorme uitdijende kosmos dat we aarde noemen.

BINNEN die verhouding groeien de vragen; blijkbaar. Dat hoort blijkbaar bij ons moderne mensen! Daar is niks mis mee. Maar God heeft ook een verhouding met dat moderne mensentype. Ik blijf geloven dat God zo veel in die verhouding geïnvesteerd heeft – Zijn Zoon!! mag ik U even spreken – dat het best wat kan lijden!

Deze  week sprak ik met een zgn Thomasgroep. Dat is een soort verzetsgroep voor aartsvragers, zou je kunnen zeggen. Daar hadden we het over deze en dergelijke vragen. En we kwamen tot een soort belijdenis dat er altijd kleine mensjes en kleine groepen mensjes zullen zijn die in Jezus al een nieuw soort mensentype is gaan zien. En dat type komt altijd weer terug op het spoor van het Goede Leven. Met hoofdletters. Die nemen elke uitdaging toch maar weer op als een test op hun geloof, hoop en liefde.

Een dergelijk geloof houdt volgens mij ook in, dat God ons dichterbij komt als we de nieuwe vragen van onze dagelijkse werkelijkheid serieus nemen. Want er is geen andere werkelijkheid waarin Hij gevonden wil zijn, dan die werkelijkheid die Hij ooit besloot met ons te delen. Uit genade; uit liefde; voor de gein! Hoe je dat ook wil noemen. Maar niets zou Hem liever zijn dan steeds meer verweven te raken met wat WIJ doen en laten; Hij raakt meer nog verweven met zijn schepping, naarmate wij onze kennis en kunde en macht meer richten op het Goede Leven van zijn schepping. Hij ziet graag dat wij ZIJN REGIE OVERNEMEN.

Als we die vragen aan gaan, is er een meer dynamische verhouding tussen God en mens  nodig dan een statische. Dan zit God niet oneindig ver weg in een onpeilbaar heelal in zijn eeuwige eenzaamheid en superautonomie een theoretisch verleden en een ondenkbaar verre toekomst te besturen. Voor zo’n God zal steeds minder plaats zijn. Die zouden we vast niet lief hebben. Maar de God van Pasen met zijn vernieuwende Opstanding en van Pinksteren met haar dynamiek, en begeestering wel. Amen.

 

Advertenties