16 juli…. nooit bij stil gestaan.

Dag gewoon als anders.
Nou ja, een zondag dit keer, 16 juli 2017.

Ik fiets naar de kerk, voor het eerst met de wetenschap dat op 16 juli, maar dan in 1945 de eerste atoombom tot ontploffing gebracht wordt. (uit “Sapiens” (265) een boek van Yuval Noah Harari.) Nog niet ‘voor het echie’ het is maar op proef.

Dus niet op Japan gegooid, nog niet, maar gewoon in de verlatenheid van Mexico; ergens in de woestijn. Alamogordo moet de plek heten. Het moet haast wel betekenen: laboratorium des doods. Het is 5.29.53 uur in de morgen.

TrinityAbomtest

enige? kleurenfoto van de eerste test van de atoombom 1945

De wereld zal nooit meer een wereld zonder die paddenstoelwolk zijn.
J.R.Oppenheimer , (de vader van de atoombom . “Het zal je kind maar wezen”) bedenkt als codenaam ‘Trinity’. Nog een wonder dat hij daar niet in gebleven is! Hij zal, volgens de overlevering na de explosie een heilig Hindoeboek citeren: “Nu ben ik de Dood geworden, de vernietiger van werelden”.

Maar besmet met die wetenschap fiets ik dus naar de kerk. Excuus aan de pastor loci dat ik hierdoor niet alles mee krijg van zijn goede verhaal over Albert Schweitzer met zijn ‘eerbied voor het leven’, voorwaar een moderne heilige. Ik blijf doormalen over die vroege morgen van 72 jaar geleden.

Ik tob: Mag je Oppenheimer zien als een tegenhanger van Schweitzer? Een moderne heilige versus een moderne duivel? Een uiterst dienstbare medemens van al wat leeft versus een echte ‘killer’? J.R.O heeft ons het laatste restje eerbied voor het leven ontnomen. (Ik bedoel dat niet persoonlijk. Misschien is een verwijzing naar lucas 13:2 wel op zijn plaats) Als we willen kunnen we het leven dodelijk de baas zijn. Dan hoef je alleen maar zo en zo een ding te fabriceren. Je drukt op een knop en gaat naar huis: klus geklaard. Zie je wel: het werkt.

Ik ben van de school van Günther Anders: die leerde ons dat sinds 6 Augustus 1945 (NB 22 dagen na de eerste proefexplosie) de mensheid in een andere modus is overgegaan: de mens is niet meer sterfelijk, maar vermoordbaar. De atoombom op Hiroshima: geen proef meer, maar ‘voor het echie’. (En wat daar verder volgt over atoomwapens en verzet bij Anders.)

We lezen in de kerk (stukken uit) Psalm 104.

Ik kan me goed voorstellen dat je bij een verhaal over Albert Schweitzer maar liever de laatste regels van Psalm 104 weg laat. Zo’n goed, gaaf mens verdient een goede, gave psalm en daarin dan niet die wanklank van vers 35:

“Dat zondaars van de aarde verdwijnen,
en boosdoeners: dat er geen meer is!
Zegen mijn ziel, de ENE;
Alleluia!” (Naardense Bijbelvertaling)

Maar afgezien daarvan dat niet alles in elke preek moet: naast ‘moderne heiligen’ in wie de Geest van God zo transparant wordt, zijn er toch ook hun tegen-hangers: kwade geniussen; kwade ontwikkelingen; Boze Geesten. De schrift spreekt van de Geest van de afgrond. Is die niet losgebarsten op die morgen 72 jaar geleden? Neen natuurlijk toen niet voor het eerst. Maar definitiever kan niet.

Minstens zo verbijsterend is wel dat we na die dag achteloos doorgeleefd hebben. Sinds die test is de atoombom een gerespecteerde gast onder ons. Alle oorlogen die gevolgd zijn zijn dan toch maar mooi onder de zogenaamde dekking van de atoomparapluie geen wereldoorlogen geworden. (Zelfs genoemde Harari komt niet verder dan deze aanvechtbare plattitude). De boze geest-uit-de-fles benoemen we niet of nauwelijks.

Misschien moesten we een van de zgn christelijke tweede feestdagen maar eens ombouwen tot een gedenkdag voor de ‘mensheid onder het beslag van de atoomdreiging’. Dan heb je het tenminste ergens over.

Aanvullende informatie

1. over Albert Schweitzer : Hij heeft samen met anderen openlijk geprotesteerd  tegen die atoomproeven en erger. Zo past dat een ‘moderne heilige’.

2. 7 juli 2017 ondertekenen 122 landen een verdrag waarin bepaald wordt dat atoomwapens verboden zijn. (De landen die al atoomwapens hebben deden natuurlijk niet mee. En er was één tegenstem. Van Nederland dat wel als enige Navoland aan de onderhandelingen had deelgenomen. Hoe verzin je het!)