De natuur van het geweld

Aldus is er gebeden in de dagen van de buitencategorie orkaan Irma, die Sint Maarten verwoestte:
God van ons leven,
wij schuilen
in onze gebeden

Nu wij horen van orkanen
die met alle geweld
verwoesting zaaien

sporen van ellende nalaten
krachten die eerst moeten uitwoeden
voordat de rust kan weerkeren

Christus, ontferm U
over allen die getroffen zijn
door de natuur van het geweld

Wij bidden voor wie hulp verlenen
dat zij hun weg vinden in de chaos
en weten op te bouwen wat gebroken werd

Opdat er nieuw evenwicht ontstaat
en toekomst op termijn
voorbij de pijn van nu.”

Vooral de zin: “allen die getroffen zijn door de natuur van het geweld”.

Ik heb al op Facebook geopperd dat dat wel een verschrijving zal zijn. En bij navraag gaat het de schrijver inderdaad om mensen die door het geweld van een natuurkracht getroffen zijn. De orkaan heeft nog wel de mooie naam Irma. (van Irma, la Douce, weet je nog?!)Irma-pos En bij alle diepzinnigheden die ik erop los kan laten, is te bedenken dat er mensen in nood zijn; en niet te vergeten dieren en ecosystemen. Reddeloos, in een aantal gevallen.

Daarom is dat gebed zinvol, al gaat God nu niet alles regelen.
Het gebed is zinvol; het slaat op het hele menselijke bestaan van velen; nb ook van duizenden illegalen, in barre ellende. Volledig gestript door wind en regen. Te midden van plunderende medemensen, niet te vergeten. Denk aan die hotelmanager die uitriep: “Het enige wat ik nodig heb is een man met een geweer voor de deur; de rest red ik zelf wel”.
Hier zit natuurlijk ook een heel verhaal achter dat nadere analyse vergt. Zulks deed Rutger Bregman op de Correspondent dan ook al goed tien jaar geleden. Nav de orkaan Katrina.
Het gebed wordt verhoord vooral doordat mensen een halfuur na de storm weer een stoffer en blik pakken…. Dat is een heel diep wonder: zo is er toch beginnen aan. Ook al zijn er mensen zo getraumatiseerd, dat ze er nooit meer toe te bewegen zijn. Zouden die de natuur van het geweld in de ogen gekeken hebben en verlamd zijn geraakt. Veelbetekenend vond ik een man die met zijn hand zo’n snijgebaar maakte langs zijn keel, toen hij aangaf hoe hij de toekomst van Sint Maarten aanvoelde.

Toch : die uitdrukking ‘de natuur van het geweld’ intrigeert mij. Wat zou dat kunnen zijn? Als het wat is. Al gaat het gebed daar niet over. Wat wordt dat, als je ‘natuur’ niet leest als ‘milieu, ecosysteem, meteorologische verschijnselen? maar als “wat is de aard, het wezen van het geweld”. Nogmaals: het gebed gaat daar niet over. Maar toch. Heeft het geweld een ‘natuur’? Een wezen?

Het eerste wat ik van een natuur van geweld zou willen zeggen is: dat is een kwade natuur; per definitie. Evil. Het is ‘anti’, tegen. Afbrekend. Zonder verdunning is het dodelijk.  Zoals de slaap de broeder is van de dood, is geweld de broeder van moord. Als je geweld inzet gaat er iets naar de knoppen. Het is gericht tegen een of ander onderdeel van het leven of het milieu.

Bij definities van ‘geweld’ – gegoogeld – valt me wel op dat het vooral gezien wordt als iets van mensen. Bij Amnesty International zeggen ze er bijvoorbeeld van: “Geweld is eigen aan de mens. Het is echter lang niet zeker dat de neiging tot geweld `aangeboren` is. Zo is bekend dat bepaalde Afrikaanse pygmeeënstammen hoegenaamd geen geweld kennen, omdat ze bij dreiging het oerwoud in kunnen vluchten. Dieren kennen geen `geweld`, omdat ze hun kracht alleen gebruiken voor zover direct noodzakelijk…” Tot zo ver Amnesty.
Bij de natuur van geweld zouden we het dus exclusief (?) moeten hebben over de natuur van de mens. Wat dat dan ook maar moge zijn. Het wezen van de mens is, dat hij geen wezen heeft. De mens is onaf, heeft geen vaststaande kern.

Maar bij natuurgeweld wordt iets wat eigen is aan mensen geplakt aan een natuurding. Dat is dus overdrachtelijk;  een beeldspraak. De natuur kent eigenlijk geen kwaad, bedoelt er niks mee. Is niet uit op vergelding of zo; is niet sadistisch: allemaal menselijke eigenschappen. Zij waait; ontzettend hard zo nu en dan; dat is gewoon het ding dat ze doet. Objectief gezien. Ze doet dat trouwens niet voor niets: de vogels moeten kunnen vliegen; de wolken moeten overal kunnen komen met hun regen; de aarde moet er droog mee gehouden worden etc. Zoals we na de zondvloed ook lezen, Genesis  8: 1. (NB de Naardense Bijbel benoemt het zelfs met een ‘geestesstorm’ die waait.)  Er moet gewoon een weersysteem zijn, denk ik dan. En dat ontwikkelt zich zo nu en dan extreem, dat is waar. Het zit erin; we kunnen niet zonder zo’n systeem ook. Neutrale zaak. Moreel neutraal. Niet goed, niet kwaad op zich zelf. Nogmaals: voor goed en kwaad moet je bij de mens zijn.

Misschien is het juister om de natuur maar geen ‘natuur’ toe te kennen. Het geweld van de natuur zegt niets kwaads, niks goed. Zonder te willen zeggen dat het dan ‘niets zeggend’ is.

Die verwoestingen door die orkaan confronteren ons mensen met de verwoestingen die mensen aanrichten, als de stranden daar straks weer ‘druipen van het vet’ (met een wrange verwijzing naar psalm 65:8 Oude berijming).

Die boodschap mogen we er wel inleggen. Dat is een typisch mensending: het op je eigen fatsoen trekken. Wij mensen zijn de natuurkracht waar niemand en niets meer tegen opgewassen is. We hebben zelfs geen orkanen nodig om de aarde over de kling te jagen. Maar wij weten wel van goed en kwaad.

 

Advertenties