Pacifisme: ruimte voor bezinning

(Oorspronkelijk:Lezing Vredesweek Den Bosch 24 september 2015)

Ik neem u mee naar de wereld van de brochure van Kerk en Vrede “Werken aan Rechtvaardige vrede”. Ontstaan toen anno 2014/2015 iedereen de mond vol had over allerlei actuele vormen van geweld. Op allerlei niveau. Zeker ook vragen in de kerkelijke gemeenten. Maar kwam er wel een echt antwoord van kerken? Was dat er wel?
Ja er was vurig gebed. Er was erkenning van de machteloosheid tegen terreur. Vooral IS. Hoe was dat wel te stoppen?
“God zou moeten ingrijpen; en anders wij wel!”
Ja, we voelden wel dat we wat moesten doen. Iets vanuit de wereldgemeenschap. Je kon die onthoofdingen toch niet zo maar laten passeren. De brutaliteit alleen al om er op YouTube mee te pronken. Afgrijselijk.
De schietpartijen op Amerikaanse scholen waren ook verschrikkelijk, maar daar hadden we niet zo’n gevoel bij van ‘wereldgemeenschap of Here God, doe er wat aan!’. Dat was eerder iets van ‘rare lui die amerikanen!’. Niet alle geweld is geweld dat ons RAAKT. Maar de slachtoffers waren gelijkelijk dood. De daders kwamen er mee weg, vaak in de dood. Einde oefening. Tot de volgende keer. President Obama zegt er na die van Oktober 2015 van: Het is routine geworden, die schietpartijen zowel als mijn verbolgen reactie erop.

Maar nu liep ik even weg bij dat punt dat de kerken niet echt antwoorden inbrachten toen deze vragen weer bloederig op tafel lagen. Het Pleidooi is zwaar doortrokken van die belangrijke vraag aan de kerken : “Waarom hebt ge in Gods naam, de vredesvragen zo laten liggen?? Het laatste beraad van de PKN is van 2009. Er is nog een zgn Vredeszondag. Maar die is op de meeste plaatsen los gezongen van enige andere bezinning op of actie voor vredesvragen. Een vredesVLAG kan er nog niet eens voor worden uitgestoken. Het is ons ambacht niet meer in de kerk. Onder druk van van alles is VREDE van de agenda van ‘lopende zaken’ geraakt. Ja toch? Geheel zoals de rest van de samenleving dat doet. Die ziet de geweldsvragen maar sluit de talkshows routineus af met een muziekje en maffe filmpjes of bloopers. Er moet weer geslapen kunnen worden. Ze gaan niet echt over engagement.

In die sfeer heeft Kerk en Vrede het lef om de noodzaak aan te kaarten voor een ALTERNATIEF VOOR DE INZET VAN GEWELD BIJ CONFLICTEN. En de vredesvragen die daarbij horen. Kerken, zet dat weer op de agenda. Jaren geleden waren jullie daar ook goed mee bezig. Ik kom regelmatig mensen tegen die dat gevoel met me delen: “Verduld, de vrede zat ons toen best hoog; op een of andere manier is het weggesijpeld”.

Meer geld naar defensie

Het is nog erger dan dat de kerk wat slordig omgaat met haar agenda.
Er is een luide roep om MEER GELD VOOR DEFENSIE.

  • Omdat er grote dreiging is aan de grens met Rusland.
  • Omdat er toenemende vraag is om militaire acties in een toenemend aantal verre landen: Irak; Syrië; Afghanistan; Mali. Jemen, zee piraterij. Libië.
  • Omdat er acties geëist worden om slachtoffers te redden.
  • Omdat er geschreeuwd wordt om de boze te weerstaan. Responsibility to protect.
  • Omdat er bewaking moet zijn tegen alle denkbare en niet denkbare terroristische aanslagen.
  • Omdat het leger inzetbaar moet kunnen zijn bij natuurrampen, op internationale treinen, bij voetbalrellen en ziekenvervoer van en naar de Wadden.

Daar komt defensie allemaal niet meer aan toe; omdat ze tot op de laatste paperclips uitgekleed zijn. (U leest het in een : “Manifest ter Versterking van de Nederlandse Defensie.” voorjaar 2015. Geschreven door een groep van zo’n 30 strenge mannen als Rob de Wijk, Harry van den Bergh, Mient Jan Faber, Jan Pronk, en met als excuustruus Gerdie Verbeet) Er moeten miljarden bij anders heeft NV Nederland geen geloofwaardig leger meer. Daar speelde de begroting voor 2016 met 375 miljoen extra op in.

Tegen de achtergrond van die roep om MEER wapens is het lastig om de vredesvragen serieus op de agenda te krijgen. De sfeer is niet gunstig. Niet in de kerken, zei ik al; maar ook niet in de samenleving als geheel; niet in de politiek.

Achter dat pleidooi voor MEER wapens zit HET GELOOF IN DE EFFECTIVITEIT VAN WAPENS. U kent de simpele uitdrukking: “een vuist kunnen maken”. Met wapens heb je wat te vertellen. Dan kun je je zin doorzetten. Als je er genoeg van hebt. Dat is vooral de boodschap geweest van de atoombommen: we hebben ze. Tegenwoordig geloven de meesten niet dat ze militair-strategisch nodig waren.
Natuurlijk heeft diplomatie de voorkeur boven militaire maatregelen. Dat zult u de voorstanders van defensieverhoging om strijd horen betuigen. Maar onderhandelingen en politieke successen kunnen niet zonder een geloofwaardige militaire component. Daar wordt het buitenlands beleid pas effectief door. Geloofwaardigheid en effectiviteit gaan samen.

De leiders en wij.

Ik maak hier even een zijwegje, lijkt het wellicht. De effectiviteit van militaire inzet is tot enorme hoogte opgevoerd door de technologie. Zo hoog, dat het gebruik ervan natuurlijk aan het leger en in laatste instantie aan de regering voorbehouden moet blijven. Zij hebben het geweldsmonopolie. Bepaalde vormen van democratie worden daarbij opgeschort. Bepaalde ethische vragen worden daar niet meer toegelaten. Het is hun vak; loop hen dan ook niet voor de voeten.
Inmiddels hebben we de zaak van de vrede vooral aan de overheid uitbesteed. Wij mopperen wat aan de borreltafels. We horen de deskundologen aan, of niet. Ze krijgen ons niet meer van de bank. Engageren doen we niet meer. We kunnen nergens heen met onze frustratie. Behalve die anderhalve djihadist. Ongemerkt zijn we een heel eind op de toer van: Vrede dat zijn we niet zelf, maar dat is pakkie an van leger en politiek. De grote jongens en meisjes. Een gewoon mens kan er niet veel aan toe of afdoen. Het is zeer frustrerend en zorgt ervoor dat enorme massa’s geen vertrouwen meer hebben in hun leiders. Kerken zijn daarin meegegaan. We kunnen toch niks. Wij gaan niet op de stoel van de regering zitten etc.
Politieke en militaire leiders geven ook aan dat wij gewone mensen dat geweld ook maar het beste aan hen over kunnen laten. Zij staan voor het zgn goedbedoelde geweld. Dat gaat uit van de gedachte dat HUN geweld GOED geweld is, omdat zij de good guys zijn. Dat is specialistenwerk; leken, bemoeit u daar niet mee. U kent dit wellicht uit de film ‘a few good men’. Jack Nicholson gaat helemaal over de rooie, als iemand vragen stelt bij zijn militaire optreden. “Jullie weten niks van geweld; maar WIJ beschermen jullie. Loop ons dus niet voor de poten!”

Het geweld van de witte, westerse man is o.k. Hoe vaak beoordelen leiders hun oorlogsoptreden niet als GODS EIGEN WAPEN. Dan is geweld uit andere culturen als IS en Palestijnen Kwaad pur sang.

‘Rechtvaardige oorlog’

Maar het is natuurlijk de vraag of we zo goed zijn. Het is een teken aan de wand dat Amerika zijn militairen niet voor het Internationale Strafhof in Den Haag terecht zal laten staan. Alsof die zo goed zijn dat ze sowieso boven iedere verdenking staan. Geen Truman die zich voor een rechtbank verantwoordt voor het werpen van de atoombommen. Of Obama voor de misdaden met drones. Oorlogsmisdaden worden beoordeeld naar de maatstaven van de overwinnaar. Laat het eens op je inwerken dat de richtlijnen voor het Neurenberg proces tegen de Hitlermisdadigers vastgesteld werden precies tussen het gooien van de atoombom op Hiroshima en die op Nagasaki. Hoe wrang wil je het hebben!

Het vertrouwen in de effectiviteit van oorlogstuig is gebaseerd op het aloude geloof in de RECHTVAARDIGE OORLOG. Ik bespaar u de theologische herkomst ervan. De aanhangers ervan willen niet waar hebben dat wapens juist corrumperen. Alsof goedbedoeld kwaad ook niet steeds weer in zijn tegendeel verkeert: chaos en ontreddering. De naïviteit waarmee over leger als een gewoon bedrijf wordt gesproken; en de avontuurlijkheid die in de personeelswerving gestoken wordt stemt echt tot nadenken.

De Assemblee van de Wereldraad van Kerken in Busan, gelooft trouwens uitdrukkelijk niet meer in het paradigma van Rechtvaardige oorlog. Wapens zijn geen deel van de oplossing, maar zijn in steeds meer gevallen het probleem. Daarom o.a. 10 jaar Pelgrimage van gerechtigheid en vrede; uitgeroepen door Busan.

Het Pleidooi

Daarom dus dat nieuwe werkje van KenV. Werken aan Rechtvaardige Vrede. We noemen het inmiddels Pleidooi. U vindt er een goede analyse van een aantal actuele brandhaarden. Maar een van de sterke stukken in het Pleidooi van KenV is ook dat dit geloof in oplossend vermogen van geweld doorgeprikt wordt. Er moeten nu lessen geleerd worden uit het verleden. Geweld WERKT niet. De politici die ons een oorlog inrommelen roepen wel om strijd dat er dan geen ander middel meer is. En o wat vinden ze het erg dat ze nu wel GEDWONGEN zijn met die onfrisse bommen en granaten te komen. Ze kunnen echt niet anders; ze hebben er alles aan gedaan. Niet dus. Het is gewoon niet waar. Maar we trappen er wel altijd weer in. We zijn misschien ook zelf toen het nog tijd was niet naar het Malieveld getrokken om die diplomatieke stappen e.d. te eisen toen de tijd er nog voor was. We hebben onze politieke partijen niet voldoende op de huid gezeten om alternatieven voor leger en geweld te agenderen.

Maar ondertussen pleiten gewone mensen op de koffiepunten op uw werk en in de talkshows steeds vrijmoediger voor het inzetten van wapens.
Natuurlijk werken wapens, zegt men.
Natuurlijk moet je hard optreden tegen IS.
Natuurlijk bommen op Assad.
Natuurlijk heeft Poetin alleen respect voor spierballen.

Geweld is acceptabel. Des te meer naarmate boosaards als IS buitensporig schandalige misdaden begaan en propageren. Niet te gauw ‘Foei’ roepen. Dit is een heldere redenering. Iedereen blijkt het te kunnen volgen. Laat op je inwerken dat men wel degelijk een punt heeft!
Tegen deze achtergrond wijdt het Pleidooi van Kerk en Vrede o.a. een hoofdstuk 5 aan vormen van geweldloos verzet, p 24,25.

Verhoging van defensiebudget is provocatie

De voorbeelden willen suggereren: andere aanpak is wel degelijk mogelijk. Daarmee zijn we bij de indringende vraag: WAAROM DOORGAAN MET INVESTEREN IN MIDDELEN DIE AVERECHTS WERKEN. Investeer in al die alternatieven die overal al zijn. Investeer daarin VEEL EN VEEL meer, dan nu.
Bijna tegelijk met het Pleidooi kwam het boekje van Srdja Popovic op de markt getiteld Protest. Met als ondertitel: hoe je machthebbers leert bang te zijn. Hij analyseert een aantal revoluties waarbij geen geweld gebruikt werd. ProtestPopovicZeer instructief boekje. Nog niet in Nederlands. Zijn boekje is trouwens ook sterk doortrokken van de overtuiging dat gewone burgers zelf hun vrede doen. ZIJ zijn de ervaringsdeskundigen in een conflict. Niet de ingrijpmilitairen, die bij de vieringen en herdenkingen steeds in de schijnwerpers staan. De politici die hen er met lichtvaardige mandaten heen stuurden zijn NIET de ervaringsdeskundigen. (Kerk en Vrede heeft de cie viering 4 en 5 Mei daarover aangeschreven). Vrede is van ons, niet van de regering.

Geweld werkt AVERECHTS. Je ziet het aan die revoluties die om een of andere reden overschakelden op geweld. Die zijn in de meeste gevallen uitgelopen in nieuwe dictaturen. Ook omdat een totaalvisie ontbrak. Maar het geldt ook voor de officiële buitenlandse politiek : die is niet meer geloofwaardig te maken met een uiterst modern geweldsspectrum. Maar omgekeerd: Verhoging van defensiebudget is vooral provocatie.

Inzet van jonge levens is volstrekt ongeloofwaardig als je niet veel meer gedaan hebt om te voorkomen dat ze ingezet zouden moeten worden. Die wanhoop komt te voorschijn in de duizenden die na afloop van hun inzet in conflicthaarden, aan de drank en drugs en vereenzaming vervielen. Hun inzet had niet echt vrede gebracht. Daarom onderzoekt Kerk en vrede ook as we speak mogelijkheden om het grote goed dat de dienstWEIGERAARS uitdragen boven tafel te houden. Zij spelen wel degelijk een belangrijke rol in de dienst aan vrede.

Preventie

De hoofdlijn van het Pleidooi van Kerk en vrede is vanzelfsprekend dat PREVENTIE de beste vorm van conflictoplossing is. Er zijn blijkbaar conflicten, er was altijd een beproefde manier om die op te lossen, namelijk met wapens. Maar die wapens en hun vernietigingskracht werken niet echt. Omdat ze zo gruwelijk zijn en omdat iedereen ze heeft. Voorkomen is veel beter. Als je het met wapens moet gaan oplossen is er in het voortraject kennelijk een afslag naar vreedzame oplossing gemist.

Alternatief geëist voor wapenhandel

Alternatief geëist voor wapenhandel

Bij een demonstratie voor de wapenbeurs in Ahoy, najaar 2014 sprak ik iemand van het min. van defensie. Ik vroeg hem waar zijn bezoek aan de beurs op gericht was. Wel, zei hij, als er een leger is, moet je zorgen dat je de beste spullen hebt om goed te functioneren. Dus moet je weten wat er op de markt komt. Ik kon die logica volgen. Vanuit goed werkgeverschap, zorg je voor juiste uitrusting van je werknemers.

Opvallend was dat hij de logica die ik aanhing ook kon delen. Ik stelde namelijk, dat al duizenden jaren gebleken is, dat wapens het probleem, de conflicten, niet oplosten. En of dan niemand op de gedachte komt dat het concept van oorlog voeren blijkbaar niet deugt. Als je een fiets hebt gemaakt waarmee je aardappelen wilt schillen, en je merkt dat dat niet werkt, ga je toch nadenken over een alternatief. OORLOG is een middel dat het doel dat je beoogt NIET bereikt. Houd er mee op. Sinds Busan heeft de WVK het paradigma Rechtvaardige VREDE op de agenda. DAT bepaalt denken en doen.
Ik stelde de man van het ministerie de vraag: wordt daar bij u ook over nagedacht? Antwoord: neen. Er is blijkbaar niemand daar die out of the box durft te denken. In mijn ogen is zulk beleid volstrekt ongeloofwaardig. Bij het aantreden van Mw Hennis heeft Kerk en Vrede aangeboden daarover mee te mogen denken in het kader van een door haar aangekondigd nieuw defensieconcept. Is niets meer over gehoord.Waarvan akte.

In die geest komt het Pleidooi naast vragen die kunnen helpen bij verder gesprek, met een pagina vragen aan de Kerken. En idem met aanbevelingen voor een nieuwe politiek. P 31.

Daar haal ik een heel actueel en schrijnend punt uit naar voren: neem in de kosten van een operatie mee de kosten van de verwoesting die je aanricht. Bijvoorbeeld de onvermijdelijke vluchtelingenstroom. Steeds weer zie je dat die niet meegerekend werden. En als de vluchtelingen dan toch voor de poort van bv. Nederland staan, moet er geld uit ontwikkelingshulp afgeroomd worden. Syrië en Irak zijn afschuwelijk bewijsmateriaal.

Als serieuze uitsmijter een stukje van p 17:

“Hadden journalisten rond de oorlog tegen Irak hun werk fatsoenlijk uitgevoerd, hadden ze de propaganda ter discussie gesteld en onderzocht in plaats van er de megafoon voor te zijn, dan waren honderdduizenden mannen, vrouwen en kinderen vandaag nog in leven geweest; miljoenen hadden hun huizen niet hoeven te ontvluchten; de sektarische oorlog
tussen de soennieten en de sjiieten was niet in gang gezet en de beruchte IS had  nu waarschijnlijk niet bestaan.”

Advertenties

Een reactie op Pacifisme: ruimte voor bezinning

  1. Pingback: Pacifisme: ruimte voor bezinning | Vrede is beweging

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s