Verzet en Helden

Het valt wel vaak , het woord “heldendom” of “held” in de 4 Mei herdenkingen.
Want het was de bedoeling dat sprekers en zangers dit jaar als invalshoek ‘verzet’ 4mei-300x225zouden aanhouden. Dan kom je al gauw uit bij helden; en de een na de andere spreker denkt dan al gauw bij ‘hen die hun leven gaven voor onze vrijheid’ aan militairen. Bij ons ging het nog wel eens over mensen die in bootjes mensen door de Biesbosch brachten. Praatten niet over heldendom, grepen de riemen. Kwamen stil weer thuis; of niet. Helden die er niet om gevraagd hadden. Zouden ze kritiekloos alles wat hun als verering of waardering of wat dan ook werd aangedaan tijdens de herdenking over hun kant hebben laten gaan?
Kritiekloos werd bij ons in het dorp een amerikaans-nationalistisch (?) muziekstuk verorbert. Met applaus. Ik trekt dat eerlijk gezegd niet helemaal.

Bij ons hadden ze ook (slechts) één spreker in uniform ingevlogen. Letterlijk min of meer.  “Met een passie voor vliegen”, meldt hij ons. Een bekwaam vlieger; onder alle
hemelen van de wereld.
Op een keer vraagt zijn zoon of papa er wel eens aan denkt dat hij dood terug kan komen. Dan werkt de flying vader het echte antwoord weg achter: “Maar dat gebeurt niet hoor”. Een begrijpelijke poging om toch gewoon als gezinnetje door te kunnen gaan.
Maar op een dag gaat het echte gesprek vader-zoon plaats vinden.
Ik voorspel zo maar uit de losse pols dat in zo’n gesprek ook de vraag op kan duiken: “Papa, wat vind je van dat jongetje op de grond wiens vader je weggebombardeerd hebt?”
Daar hadden we het deze 4 Mei niet over.

Ook niet over heldendom dat zich destijds uitte in dienstweigering. Een heldhaftige poging om ‘de boze te weerstaan’, in mijn ogen.

Mijn punt is dat ik eigenlijk het besef mis dat er werkelijk iets heel ergs plaats had gevonden: verwoesting van mensenlevens. Hoe haal je het in je hoofd/hart!!  Het wordt weg gezet onder het afdakje van ‘het moet nu eenmaal gebeuren en gelukkig dat er mensen waren die het klusje opgeknapt hebben’. En zo leg je de loper uit voor steeds weer oorlog.
Maar als ik bij dezen alle waardering heb beleden voor militairen in het algemeen, dan nog is 4 Mei HET moment om te stellen dat het ‘van de gekke’ is. Anderen zouden zeggen: ‘van den boze’. Je mag er nooit meer ‘gewoon’, ‘netjes’ over spreken. Anders ‘weet je niet wat je doet’. Nog steeds niet. Na miljoenen kanonnenvoer en miljoenen burgerslachtoffers nog steeds niet. Want het is niet die wereld geworden, waarvoor vaak niets vermoedende jonge en oude mensen de oorlog waren ingestuurd. Hun werd niet met nobele woorden van warhoofdige regeringen beleefd gevraagd hun goede ‘leven te geven voor de vrijheid van…’.
De ‘vrijheid’ is een schaamlap.
Hun leven werd hun afgenomen. Van de onzen net zo verschrikkelijk als van onze vijanden. Laat je dan geen vijand maken!

Oorlogsgeweld mag niet en nooit accepté worden als oplossing: niet als je vliegende papa het doet; niet uit naam van een gevluchte koningin-plus-regering; niet in naam van een consumentendom van heb ik jou daar; niet vanwege de filosofie van ‘oorlog is business as usual’.

Ik ben van mening dat het op 4 Mei vooral moet gaan over de volstrekt onaanvaardbare verwoesting aan mensenlevens en materieel en moreel. We moeten ons werkelijk zorgen gaan maken over een hele leefstijl waarin het verwoesten van levens en milieu geaccepteerd is. ‘Je moet het alleen zo zien te doen dat je oorlogen wint. Zo simpel kan het soms zijn. En gelukkig dat we op 5 Mei net een paar meer ‘helden’ over hielden dan de anderen.’

Auschwitzkamp

KZ Auschwitz

Als die leefstijl de kern is geworden van wat we noemen ‘de herwonnen vrijheid’ moet 4 Mei een wake up call zijn : daarvoor zijn dan de doden gevallen. Niet omdat ze daar zo graag hun leven voor wilden geven, maar omdat duistere machten het van hen afgerukt hadden.
Als we dat verstoppen op 4 Mei zal het grote doodmaken nooit stoppen. Om met Bonhoeffer te besluiten: steek een spaak in het wiel.

Advertenties