Nijhoff over Bruckner

Al een tijdje loop ik met een gedicht van Nijhoff in mijn hoofd. Het maakt grote indruk op me, maar ik kan er de vinger niet opleggen, waarom. Voorlopig kan ik nog geen recensie vinden, die me echt op weg helpt. Dus moet ik er zelf dieper op ingaan. En misschien levert het een gesprekspartner op, als ik het op mijn blog plaats.
Het gaat om het volgende gedicht:

Bruckner

Een groot verdriet in ’t ernstige profiel
Dat neerwaarts kijkt, en machtelooze handen.
Maar als hij riep, dan daverden de landen
En was ’t alsof een vuist op aarde viel.
Wij moeten met den brand der weerld verbranden,
Leven moet ondergaan naar ’t God geviel –
De breede vleugels van een menschenziel
Vliegen zich stuk tegen de harde wanden.
’s Nachts kijken oogen waar het donker scheurt,
Stemmen verwaaien wirwar door de boomen.
Een man ligt plat in ’t natte gras en schreit,
Maar glimlacht als de horizon weer kleurt:
Hij ziet een dag over zijn moeheid komen,
Een nieuwen dag, een nieuwen dag van strijd.

(de laatste vier regels in beeld: na de nederlaag van Ajax in de allerlaatste minuut van de blessuretijd in de halve finale Championsleague 2019. Ajax).

Het gedicht is van maart/april 1916: eerste druk bundel De Wandelaar. Maar ter gelegenheid waarvan, weet ik niet. Ik houd het er maar op dat N. een concert heeft bijgewoond waar Bruckner (B.) werd gespeeld. Maar ik hoor in het gedicht niets dat naar een speciaal werk leidt. Echte musici wel?

Een sleutel in of rond de figuur van B. (1824- 1896). Diens muziek. Diens verdriet,. Of projecteert N. een eigen verdriet op B.? Maar wat is hun relatie dan geweest? Heeft Nijhoff een portret van B. gezien; kennelijk wel gezien de eerste twee regels. Misschien die postzegel van 40 g uit Oostenrijk;  die heeft wel iets diep ernstigs, maar is van later datum.

Anton Bruckner 1v

nav overlijden Bruckner 100 jaar geleden 1996

Een Duitse van 1996 uit Duitsland idem.

En bedoelen regel drie en vier dan een indruk te geven van de ‘zware’ muziek  die hij maakte? Indrukwekkende muziek? Heeft zijn muziek die brede vleugelslagen? Is het muziek met een flinke slok dramatiek van het eeuwige mislukken? En toch doorspelen! (ik las ergens dat B. met name indruk op Wagner wilde maken.) Wereldmuziek?

Of zingt het gedicht helemaal los van B.?
De tweede strofe pakt de thematiek op als: hoe het leven van de mens in elkaar steekt. Dramatisch dus. Er is sprake van brand; ondergaan; stuk vliegen; donker; schreien; moeheid en strijd.
Ja, een beetje kleur op de horizon; ja, een glimlach; ja een nieuwe dag. Dat betreft ons allemaal toch wel meer dan specifiek B.
Als wij allemaal zijn zoals N. ons tekent, hebben we dan wat aan de muziek van B.? B. de worstelaar/ strijder misschien. De tragische held? Wagneriaans?
Als je in een leven dat je stevig aanpakt een nieuwe dag over je moeheid voelt komen, mag het dan een nieuwe dag van strijd zijn, maar het is wel jouw strijd; het is wel jouw dag! Mooi als je er zo af komt.
Mooi als dat een slotconclusie kan zijn na alles en nog wat aan dramatiek ‘waar het God geviel’. De wereldbrand is geen alibi om af te haken, wil ik er in horen.
In de strijdmodus zullen we doorspelen, als het orkest op de Titanic, zeg maar.
Want die mannen in het ‘natte gras’, zullen plat geslagen als ze zijn verder spelen.

Is dat het?

 

Advertenties