Dat Herodes slecht was wist je….

(preek gehouden te Rhoon 28 december 2014, Zondag onnozele kinderen. Kindermoord Bethlehem, Mattheus 2. Liturgische kleur: rood.)

Waardevolle….
Kindermoord! Hoogst actueel: de Taliban hebben onlangs 140 kinderen vermoord op een school. 400 kinderen in de bombardementen op Gaza: ontzetting alom. Kinderen zijn hoogst beschermwaardig. SyriekindMet stip bovenaan de lijst van grove misdaden. Dus Herodes is de superschurk bij uitstek. God dank dat we het daar tenminste over eens zijn: van kinderen blijf je af.

Maar de moraal van het verhaal van Mattheus is niet: ‘OOOH wat is die Herodes een schurk’. Dat helpt niet tegen de wrede vaders van nu; dat helpt de moeder-die-baby-in-container-dumpt niet. Tieren over Herodes helpt niet tegen vaders die hun dochter verkopen als lopende bom. Waar is het kindermoordverhaal dan wel voor bedoeld? Het antwoord vinden we in het totale evangelie van Jezus Christus. Daar is het een onderdeel van. Dat gruwelijke incident hoort bij het verhaal van de geboren Koning der Joden, zoals de wijzen Hem noemen. Daar moeten we het dus over hebben.

Geen bewijs

Er zijn historici die stellen dat er geen solide bewijs is dat de kindermoord heeft plaats gevonden zoals Mattheus beschrijft. We weten niet waar Mattheus het vandaan heeft; geen andere Bijbelschrijver schijnt ervan te weten. Er is ook geen bewijs dat het NIET plaats gevonden heeft trouwens. Het lijkt me dat Mattheus met dit verhaal op de proppen komt omdat hij het zo goed vindt passen bij een oude uitspraak van een profeet van vroeger: Jeremia. Over die ontroostbaar huilende Rachel. Die mag blijkbaar niet ontbreken als de Messias verkondigd gaat worden.
Laat me dat van Jeremia even mogen uitleggen. Die heeft het over de ballingschap. Dat weet u wel: het volk Israël wordt in 578 v Chr. geheel uitgeplunderd door Babel, en alles wat zich beweegt wordt zo’n beetje vermoord. Deportatie van grote groepen naar een ver land. Huiveringwekkend. Rachel staat voor alle vrouwen die schreeuwen omdat mannen, zonen, kinderen vermoord zijn; letterlijk dood, of dood in den vreemde. Ze is ontroostbaar.

“Dat is ook vreselijk!”, zeggen we. Maar we zijn daar dubbel in. Want tegelijk vinden we ook dat het geweld bij ons hoort. Het is heel erg geaccepteerd. We vinden het bijvoorbeeld volledig normaal die kinderen als ze een beetje kunnen vechten een oorlog in te sturen. Het is niet weg te denken. Geweld hoort bij ons. Ja. EN we vinden dat lijden als gevolg van dat geweld ontzettend. En we moeten dat uiten. Schreeuwen, huilen, protesteren. Rouwen. Of juist zwijgen: Daar ZIJN geen woorden voor. Het is te groot.
Daar is Mattheus mee bezig. Wat Herodes in B. aangericht heeft, is zo groot als toen een heel volk in ballingschap ging. Daarom verwijst hij naar Rachel die zo ontroostbaar huilt. Als de Koning der Joden geboren is, als de magiërs uit het Oosten nog maar net hun geschenken uitgepakt hebben wordt die heerlijkheid ingehaald door bodemloos verdriet. Vanwege geweld.

De Koning is zoek!

Ik moet nu even een zijweg op. Volgende week leest u dat drie magiërs vragen “WAAR ZIT HIJ DAN WEL DIE GEBOREN KONING DER JODEN”. Hij wordt GEZOCHT. Hij is nog zoek. En vandaag zien velen Hem ook niet zitten. Hij is weer zoek. Onze planeet lijkt heel erg een NIET-vindplaats voor Jezus. Hij is misschien overal, maar hier blijkbaar niet. Hij is weg; Hij kon wel dood zijn. Niemand weet meer van Hem; niemand doet nog aan Hem.
Al in Jezus’ eigen dagen lijkt hij ondergedoken. Dat lazen we ook. Hij zit een tijd in Egypte in de onderduik. In Nazareth bleef het huis van Jozef lang leeg na de volkstelling. Jozef en Maria kwamen maar niet terug; men had haar hoog-zwanger zien vertrekken, en of het nog goed was gekomen met haar en de baby… niemand die het wist. Het was een chaotische tijd. Er was ook dat gerucht van een moordpartij,- misschien was het kind daar wel bij omgekomen. Je moest er maar niet naar vragen, want er werd ook gefluisterd dat Herodes daar wel achter moest zitten. Dat kon geen navraag lijden natuurlijk. Dan was je zo maar verdacht en voor je het wist was je ook slachtoffer. Zulke dagen waren het wel.
Toch wordt ergens ook verteld dat het kind Jezus de kindermoord nog net kon ontsnappen. De verteller zegt niet of Jozef en Maria de andere moeders nog hebben kunnen waarschuwen.

Jezus in Bethlehem

Mij valt nog iets anders op, nl. dat Jezus nooit naar zijn geboorteplaats Bethlehem is teruggekeerd om eens met die moeders te praten; te vragen hoe het er nu mee is. De foto’s samen te bekijken; kunnen ze er wel over praten? Of de moeders ook wisten om wie het destijds eigenlijk te doen was? Hadden ze hun leven weer een beetje op kunnen pakken? Zou Hij ze iets mogen uitleggen van een Messias…. Zou Hij zich als veroorzaker van dat leed daar niet meer hebben durven vertonen?
In mijn vrome fantasie speelt trouwens die scène van “eens brachten de moeders hun

Jezus, de moeders, de kinderen, de zegen.

Jezus, de moeders, de kinderen, de zegen.

kinderen tot Jezus” zich in Bethlehem af. Wat zou dat een diepe lading geven aan onze vrome plaatjes bij die scene! Deze kinderen daar rondom Jezus nemen de plaats in van hun omgekomen neefjes…. Ik geef toe, het is een romantische gedachte. Maar geef ook toe: als moeders door zo’n diep dal van ellende gaan, wat is het dan hard nodig dat er Iemand is die je zegent; die je weer HEEL maakt. Dat toch ook. Als dat Kind uit de kribbe zoek is, als God weg is, mag Hij dan zijn werk doen in de gedaante van zo’n mensenzoon…. Die moeders zien tenminste wat in Hem. En zij zullen het wel weten. Daar zijn ze moeders voor. Moeders zijn verder-kijkers. De beste wens voor 2015 kon wel eens zijn, dat je zo’n moeder hebt. Die nog wat ziet in deze Jezus.

Jeremia

We waren gebleven bij Mattheus die eigenlijk geen woorden heeft voor die kindermoord. Nou dat is niet helemaal correct. Hij had er dus wel een woord voor, namelijk dat Bijbelcitaat uit Jeremia. Over die ontroostbare Rachel. Maar Mattheus brengt een belangrijk verschil aan. Jeremia kan bij dat ontroostbaar huilen van Rachel nog verder-kijken en over TERUGKEER uit de ballingschap spreken; een nieuw begin; troost, lachen en juichen,- maar Mattheus laat dat weg; komt niet verder dan “ZIJ LAAT ZICH NIET TROOSTEN”. Mattheus ziet dus dat woord van Jeremia dat er zo peilloos diep gehuild wordt in vervulling gaan; niet dat deel van de Jeremia boodschap dat er toch weer heelheid gevonden wordt, terugkeer zal zijn, herbouw, troost.
U snapt waar ik heen wil…. DIT IS OOK TE ERG VOOR WOORDEN. Hier valt niks uit te leggen. Hij komt niet met een oplossing dat je dit nog vroom kunt bekijken of zo. Hij maakt niks begrijpelijk. Dan moet je de kerkvader Augustinus horen die maakt hiervan dat Herodes deze kindertjes een grote dienst heeft bewezen door ze de omweg van een heel volwassen leven te besparen; ze gingen zo van de moederborst naar het Vaderhuis. Hoe cynisch is dat!
Dit is eigenlijk een ONverhaal. Daar ZIJN geen woorden voor. Daar ZIJN woorden niet voor. Als je daar woorden voor hebt zit je er altijd naast. Voor daden die zo pervers en slecht zijn, mag je geen woorden hebben. Want dit had nooit mogen gebeuren.
Bloederig en godgeklaagd als het is laat Mattheus dit staan. Hij maakt het niet dragelijker dan het is. Want het is niet dragelijk. Dit gebeurt. Het kan niet; maar gebeurt wel. Het mag van geen kanten en toch….! Als werkelijkheid dus die ONBESTAANBAAR IS. Ik nodig u uit die conclusie te trekken. Durft u?! Daar moeten ze u midden in de nacht voor wakker kunnen maken en dat u dan meteen uit volle overtuiging zegt: “Onbestaanbaar: het hoort NIET bij ons!” …..

Geweld hoort wel/niet bij ons

Terwijl we net ook toegaven dat het geweld en allerlei vuile en nette vormen van moord WEL bij ons horen. Onze samenleving is erop gebouwd; van doortrokken. We verdienen eraan. Maar die van toen ook al. Jezus wordt een paar decennia later toch vermoord. Krijgt Herodes postuum nog zijn zin. Mattheus meldt ons dat die onmogelijke werkelijkheid speelt!! Dan kun je niks uit leggen. Kinderen vermoord; Jezus vermoord. Dat is te erg voor woorden. En je denkt door: jaaah, maar dat speelt nog steeds…..

De spierballen van Het Kind

En voor alle slachtoffers van alle Herodessen, van Taliban, van IS, van Hitler en de vuile oorlog in Argentinië… van alle tijden had je misschien gewild dat Het Kind, waar het Herodes om begonnen was, toch wat meer spierballen had gekregen, toen Hij groter groeide….
Dat is ook weer zoiets dat heel erg bij ons hoort. We kunnen zo ontzettend kwaad worden over moord en aanslagen en terrorisme. En we huilen en rouwen over misdaad en ellende; dat is ons heel erg eigen. Gelukkig maar.
Maar er is nog iets anders heel erg menselijk, ons heel erg eigen, namelijk de roep om tegengeweld. Velen vinden althans dat dat heel erg bij ons hoort. Moord op kinderen mag dan volstrekt verwerpelijk zijn, moord op soldaten van de tegenpartij is volstrekt legitiem. Dat vinden we heel natuurlijk. Het hoort bij onze menselijke inventaris. We zijn er volledig op ingericht. Daarom willen wij de meest geavanceerde wapens; daarom shopt minister Hennis op de wapenbeurzen. Je hoort mensen met droge ogen beweren dat ‘het in onze genen zit’. Want het is de werkelijkheid van alle dag. Zo staat het in de kranten. En die zullen het toch wel weten. Zo wil de man in de straat het ook horen van zijn leiders. Zo heurt het blijkbaar!

Maar het heurt niet zo.

Nou neen, dat antwoord komt nu juist NIET na dit vreselijke verhaal van Mattheus. Het enige antwoord dat hij geeft is het verhaal van dat ontsnapte kind. Dat is niet veilig in de anonimiteit gebleven, maar is weer terug gegaan. Hij was te vinden in de gevarenzones; waar Herodessen de dienst uit maakten; waar schriftgeleerden volstrekt loze praat hielden. Hij was tussen de onheilsprofeten en charlatans, tussen de kwakzalvers en tollenaars en hoeren. Tussen jou en mij. Ja, waar was hij eigenlijk niet.

Mattheus gaat dat verhaal verder ontwikkelen. Die weerloze kwetsbare Jezus is het ultieme protest tegen alle Herodessen die nog zouden komen. Maar we zijn het weer vergeten; hebben het eeuwenlang weer verdonkeremaand.
Hij kwam om ons zondaars te bekeren van de zondige werkelijkheid die we ervan gemaakt hadden. Wat wij zo makkelijk verkopen als: “Dat is onze natuur, zo IS het nu eenmaal; de harde werkelijkheid. Dat moet je maar pikken”, dat is onzin, wil Hij maar zeggen. Hij is van de doorbraak!!

Paus met PerezIk eindig met een citaat van paus Franciscus: “Onlangs zei ik, en ik herhaal dat: we zitten middenin een derde wereldoorlog…. Er bestaan economische systemen, die oorlog moeten voeren om te kunnen overleven. Daarom produceren en verkopen ze wapens. Dat alleen houdt de begrotingen van die economieën gezond. Deze offers brengen wij mensen de afgod geld.”

Daarom staat ons anno domini 2014/5 slechts een ding te doen. Maak een jaar van bekering tot dat andere grote Verhaal, dat de grootspraak van ons geweld de mond snoert: God zit met de hartstocht van zijn Liefde achter ons aan. Hij heeft ons nodig. Dat is Zijn geschenk aan ons. Je weet niet waar Hij het vandaan heeft! Het blijft te gek voor woorden. Yes, dat Grote verhaal! Vrede dus en alle goeds. U zult veel geluk en wijsheid nodig hebben. Amen.

2 reacties op Dat Herodes slecht was wist je….

  1. Pingback: Bij de visboer | Vrede is beweging

  2. Pingback: Op herhaling over geweld | Vrede is beweging

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s