…dat oorlog is geboden  en vrede niet mag zijn…

bij Romeinen 12: 18:
Houd indien mogelijk
voor zo ver het van u af
vrede met alle mensen

waardevolle…, 

Maakt Paulus zich er niet wat makkelijk vanaf? Wij komen er met een hele VN nog niet uit om vrede te houden, en hij zegt doodleuk: vrede houden met alle mensen.
Het ligt zo voor de hand; het is zo nodig; er is om gevloekt, om gesmeekt en vrede is zoooo bezongen door jan en alleman… maar het is er niet van gekomen. Verder dan ‘hier en daar wordt even niet geschoten’ heeft de mensheid het niet geschopt. Dat rustige buurtje van ons waar zomaar een afrekening wordt afgeschoten.
Maar we knikken instemmend als Paulus, aan de hele wereld zullen we maar zeggen, schrijft: ‘Houd vrede met alle mensen’. 

Daar zal je toch ook al wel eens tegen opgebotst zijn. Het is zo hard nodig, maar zelfs vredesbeweging strandt in moeheid. Paulus roept maar een eind weg. Hij moest onze wapenbeurzen alleen al eens zien!
Paulus maakt er zich ook een beetje makkelijk van af: ‘vrede houden met alle mensen, als het mogelijk is; en voorzover het van jou afhangt’. Oooh… dus daarom is het er nog niet van gekomen?

  • Natuurlijk zal het niet aan jou liggen… Jij bent van goede wille. Toch!? Het probleem ligt bij die ander.
  • Bij de vechtscheiding.
  • Bij dat conflict op kantoor.
  • Op het schoolplein: “HIJ begon”.
  • Neem Israël en de Palestijnen.
  • Iran heeft het altijd gedaan. 
  • En altijd weet een duistere geest wel dat die Joden de schuld hebben van alles en van het slechte weer.
  • De rijke landen hebben een CO2 probleem veroorzaakt en nu moeten de arme landen ook meebetalen aan peperdure maatregelen om de ijskappen en gletsjers beter op hun plek te houden. Mooi niet, jullie zijn begonnen! Dus geen eco-vrede.

Misschien is dit onderscheid wel verhelderend: Paulus heeft het over de zgn. ‘kleine vrede’ en  niet over de ‘grote vrede’ waar wij zo heel erg mee zitten. Die grote vrede benauwt ons zo, maar die hangt voor ons gevoel vrijwel helemaal NIET van mij af… maar die wel zo nodig is! Die er wel moet komen! Daarom heb je voor beide natuurlijk een hele vredesweek nodig om daar niet gek of hopeloos bij te worden.

We zongen vroeger nog wel eens een lied van Oosterhuis: 

Wij die met eigen ogen de aarde zien verscheurd,
maar blind en onmeedogend ontkennen wat gebeurt:
dat oorlog is geboden en vrede niet mag zijn,

Is het niet veelzeggend, dat het nieuwste liedboek dit lied niet opgenomen heeft? We moeten die confrontatie niet. Een beetje vredesweek om het ons in te peperen is ook al te veel. We prevelen met Paulus wel: houd maar vrede met alle mensen.

Ik wil straks wat dieper ingaan op die keiharde werkelijkheid dat ‘oorlog is geboden en vrede niet mag zijn’. Eerst nog wat kleine vrede.
Paulus zal dat van die grote vrede ook wel gezien hebben, denk ik.  Maar misschien is de brief aan de Romeinen wel geschreven in een tijd dat de onvrede van de christenvervolging nog niet gaande was. Misschien vielen in Rome de toestanden nog wel mee; en kon je nog betrekkelijk rustig leven. Als je je koest hield natuurlijk; en je moest natuurlijk heel veel voor lief nemen, en je dromen van echte alles omvattende vrede maar naar beneden bijstellen. De zgn Pax Romana van toen moet ook uiterst wreed geweest zijn… maar toch.
Paulus lijkt vooral een advies te geven voor de persoonlijke, individuele moraal van gemeenteleden. In de kleine kring. De gemeente in lokale relaties.
Dan nog zijn die twee voorwaarden wel realistisch en handig: ‘Houd vrede met alle mensen maar 

  1. het moet wel kunnen; 
  2. voorzover het van jou af hangt’.

Dan geeft hij ons twee ontlastende voorwaarden: als daar niet aan voldaan is, dan hoeven we niet. 

Ik weet dat ik voor talloze gevallen van kleine onvrede geen oplossing heb. Je kunt vaak geen mogelijkheden forceren. Je bent zo vaak voor vrede ook afhankelijk van die ander… diens part kun je niet zo maar even over nemen. Dan is volhouden misschien de enig mogelijke vorm van vrede; gedogen. Geduld en wachten op nieuwe tijden. In ideale gevallen: veel liefde. Wat van jou wel afhangt is dan misschien dat het niet escaleert; dat is op een kantoor wel eens heel wat. En misschien hangt van jou ook af, dat je er onrustig onder blijft. Het echte verlangen naar vrede begint toch bij het toelaten van het besef van ONvrede. En dan scherp blijven op nieuwe mogelijkheden dat die niet onbenut blijven. 

Het wordt nog een rare preek: vooral over waar de tekst van Paulus het NIET over heeft. Eigen invulling. Nog zoiets: Paulus heeft het er niet over dat één van die ‘alle mensen’ waar je vrede mee moet houden, dat je dat zelf bent…. Dat wil ik toch maar wel genoemd hebben.
Als het mogelijk is… en voor zover het van jou afhangt, houd vrede met die mens die jij zelf bent. En dat er iemand mag zijn die je opvangt, als je die vrede met jezelf niet meer kunt houden. Als je in de war raakt; afhankelijk. Als het zo spookt. Als je vertwijfeld naar dat telefoonnummer 0900 -113 zoekt. Oorlog in jezelf; vrede onvindbaar. En als iemand dan onbereikbaar wordt voor wat we aan vrede hebben te bieden.
God zegene dan vredelievende zorghanden en -oren.
Laat het echt waar zijn wat men zegt: Dat we dan niet lager kunnen vallen dan in Gods handen. 

Waar gaat het nu verder nog over? 

Over de grote vrede; in onze wereld. Die al helemaal meestal NIET van mij afhangt. Maar die dood en vernietiging en rouw, en het grote vluchten van de niet-vrede zijn er wel degelijk. We starten niet met een schone lei van goede bedoelingen aan ‘vrede met alle mensen’: we zijn al op grote achterstand gezet. Ons eigenhandig oorlogswerk heeft ons meedogenloos ingehaald. DAAR verdienen we ook meer aan op de wapenbeurzen dan aan het werk dat we doen om vrede met alle mensen te houden.

Dat is in de eerste plaats dan Godgegeklaagd.
Daar is Paulus ook even niet mee bezig; dat klopt, maar wij weer wel.

Zullen we dat eerst doen: 

‘God, we klagen u alle leed dat mensen door mensen aangedaan wordt.
De weggeschoten vaders, de verminkte kinderen.
De verschroeide aarde van de moeders. 

Onze wapens aan dubieuze bondgenoten.
De giftige lucht waarmee we het milieu de dood injakkeren. We klagen u de onvrede waarin plant en dier moeten leven.

Kortom, lieve God, zoveel hangt het wel van ons af.’

Dat gezegd zijnde.

Als vrede MOGELIJK is, is het niet zo’n probleem; maar juist als het NIET mogelijk is: in Jemen. In Syrië. In Sudan. Palestina. Tegen IS. Tegen de onderwereld die de legale (wat heet) economie overneemt en advocaten doodschiet.
We hebben zelfs het huiveringwekkende voorrecht dat we de pikzwarte vrede van een aarde zonder leven kunnen realiseren. 

“Als het mogelijk is”. Ja dat is mogelijk. Dat zwarte.
“Voor zo ver het van u afhangt”. Ja dat hangt van ons af. Dat schuldige.

Nog een kwestie die hoort bij ‘voor zover het van u afhangt’. Een soort waarschuwing voor een zeer zorgelijke ontwikkeling in onze tijd. Dat is dit.
We zijn bezig ons zelf steeds verder uit te schakelen. Het zal steeds minder van ons afhangen. Daar wist Paulus nog niets van.
We laten machines steeds meer regelen: tav kennis; tav onze gezondheid; het regelen van verkeer en openbaar vervoer. Computers over onze financiën,belastingen. Doorberekenen van plannen die het leven leefbaar moeten houden.
Berekeningen over oorlogshandelingen. Drones.  (zie weer wapenbeurs) Daar komt in steeds mindere mate een menselijke beslissing aan te pas. Oorlog gaat ons zo langzamerhand zo boven de pet dat we er computers die veel slimmer zijn dan wij voor nodig hebben. Stel je toch voor dat we zelf niet eens meer oorlog kunnen voeren! Het moet niet gekker worden! Zijn we dan niet helemaal in de aap gelogeerd? Als dat oeroude mensenhandwerk ons uit handen wordt genomen; c.q. we geven het uit handen. Oorlog, moord en doodslag was tot nu toe toch het huiveringwekkende verschil waarmee wij mensen boven de rest uit toornen. En nu zitten we aan het plafond. We willen zulke erge vormen van vernietiging kunnen maken dat we die zelf niet meer kunnen managen. Daar hebben we het gewetenloze brein van onze computers voor nodig.
Dan  hangt het niet meer van ons af. Echt niet meer. En zo ‘echt niet meer’ dat we de laatste draad naar vrede voorgoed hebben doorgesneden. 

Maar er zit geen excuus meer in, als we voor de ondergang van de wereld aan atoomwapens of ander ICT-beheerst spul niet meer afhankelijk zijn van onze goede wil en moraal. 

Het springende punt is, dat we dat spul al kunnen maken, VOORDAT we de morele vragen die daarbij kunnen horen, serieus hebben genomen. Voordat we zeggen: neen. Want dat is natuurlijk het enig mogelijke; alternatieven zijn er niet.
Zo schreeuwend moeilijk is het vandaag om vrede met alle mensen te houden. Maar het is natuurlijk mogelijk. Ten diepste omdat het ook van ons afhangt. 

Ja, Paulus zet ons wel heel zwaar aan het denken… en geloven… en liefhebben.

Dat heeft hij natuurlijk van Hem die wist wat Hij zei, toen Hij de vredestichters zalig prees. Van Hem en hen hangt het af immers.

In een reactie op deze overdenking geeft Cor Timmermans dit schilderij: CorTMadonna.png

Hij schrijft erbij:

titel fidens vi nostrae, vertrouwen op onze slagkracht.

De leuze van het squadron uit mijn diensttijd ondersteunt het dualisme in het schilderij, vertrouwen in defensie met de moderne bewapening en het streven naar ontwapening van de vredesbeweging , dit in de context van de te kiezen positie van de kerk.
Het resultaat
Het eindresultaat zou je wederom kunnen scharen onder het “primitief realisme”.

Inspiratie
Doorbordurend op ‘Bijbels schilderen’ om Bijbelse onderwerpen in de moderne tijd plaatsen, werd ik geïnspireerd door de Argentijnse kunstenaar Léon Ferrari (1920-2013) Alsmede recentelijke foto’s in de NRC van verwoestingen in het Midden oosten,  aangericht door oorlogsgeweld.

Verbeelding
madonnastlizierEen bezoek aan Zuid-Frankrijk eerder dit jaar, aan Saint-Lizier, Ariège, Pyrénéen, aan het Palais des Evêques [het Paleis van de Bisschoppen], met de aangrenzende Cathédral van Saint-Lizier, fascineerde mij de Middeleeuwse Madonna in de kathedraal.
De Madonna als uitdrukking van hoop en verwachting.

Het schilderij [ 40×60 ]
In plaats van de druiventros heb ik een ‘sidewinder’ in de hand en de vlag van de vredesbeweging om de rok van het Christuskind geschilderd. Dit om het dualisme tot uitdrukking te brengen.
De drone en de verwoesting om de moeilijkheid van de keuze accentueren. De kathedraal als de kerk in het midden van deze keuze.