Zondag Nagasaki en Hiroshima

Waardevolle…,

de gefrustreerde erfgenaam als kapstok

We lazen dat Jezus een gefrustreerde erfgenaam ontmoet. Het is  kort; geen details. Jezus moet deze man met zijn vraagstelling gewoon niet. Maar dat hoef ik toch niet te weten?!
Het is een beetje apart voor Jezus, dat wel, want Hij staat te boek als zeer toegankelijk; een pastoraal oor voor ieders nood. Een mensenmens. Maar deze man komt van een zeer koele kermis thuis bij zijn vrouw, die er maar mooi mee zit! Maar Jezus gaf niet thuis. 

We horen niets van wat er aan de hand is. Dus niet speculeren: de man zal wel zus, die broer zal wel zo; of dat die vader zo’n moeilijke erfenis achterliet. Niet verwijzen naar de erfenis die door de verloren zoon wordt opgeëist. (Preek die daar op ingaat hier.) Niet gissen dat Jezus wel dit of dat… Geen interessantigheden over hoe dat destijds wel toeging met erfenissen.
Jezus vraagt niet eens belangstellend of bezorgd door. Hij heeft geen briljante oplossing.Bijbel is dus niet het boek van alle oplossingen. U hebt een vraag en googlet even in de Bijbel en die komt met antwoorden; zo werkt het niet.
Nou goed: maar heeft zo’n Bijbelgedeelte dan toch nog betekenis voor ons? 

Op zich niet, denk ik. Lukas gebruikt de vraag van de man slechts als kapstokje. Het is een opstapje naar een kleine speech van Jezus: over het thema rijkdom. Of liever gezegd: rijken. Maar niet over hun erfenisproblemen.

Maar let nu wel op: de mensen tegen wie Jezus spreekt zijn de armen, de gewone mensen, die nauwelijks elke dag rond konden komen. De mensen aan het meer die geen eten bij zich hadden en het tenslotte moeten doen met 5 broden en 2 vissen. Geen volk dat grote erfenissen heeft; ook niet erfenissen die ze vriendelijk en graag deelden als broers en zussen.

Daarom gaat Jezus’ speech eigenlijk ook niet over het gevaar van rijkdom. Daar zitten zijn toehoorders niet op te wachten. Die haken dan af: ‘O, dan is het niet voor ons!’
Maar in vers 15 noemt Jezus een kwestie die nog achter die van rijkdom ligt. En die blijkt iedereen aan te gaan.

‘Als iemand overvloed heeft, is zijn leven niet één van de dingen die hem toebehoren.’ Dat gaat trouwens ook op voor mensen zonder geld.

ons eigen leven

Daar wil ik dieper op ingaan. Wij moderne mensen zijn het niet zo maar eens met Jezus die stelt dat ons leven ons niet toebehoort. Wij vinden van wel.
Althans we hebben levensgrote eigendomsvragen bij MIJN leven, MIJN vrijheid.
Dat kan overmoed zijn.

Maar kan ook opkomen uit grote verantwoordelijkheid, waar we op aan te spreken zijn. Geen hogere machten, geen wild noodlot, maar wij zelf moeten het goed doen. Wij sturen; bepalen. Het is ons leven; zelfs het enige wat we hebben. Wij zijn de rentmeesters. Wij worden erop afgerekend; want het is ONS leven. Zonder herkansingen. WIJ maken de keuzes. Wij zijn niet onmondig; geen slaven; geen marionetten.
Zullen we daar eens beter naar kijken: hoe behoort het mij wel of niet toe, bij onze start in het leven? Bij ons vertrek uit het leven?  En daar tussenin?

  1. Aan het begin van mensenleven: Wij nemen al dan niet kinderen. Wij maken een kind. Wij zijn baas in eigen buik. De hele problematiek van de verhandelbare onderdelen hoort daarbij: zaad en eicellen. Experimenten ermee.  Met de beste bedoelingen, meestal, maar het is wel op basis van: wij gaan erover; wat we kunnen, moet kunnen. En we doen het ook. We doen het zelfs VOORDAT WE EEN WETTELIJK KADER HEBBEN OF WETEN DAT WE ER ZO GELUKKIG MEE ZULLEN WORDEN. Dan hebben we het nog niet eens gehad over het leven van de dieren en de planten die we als ons eigendom zien; we kunnen zelfs octrooi aanvragen op het genetisch materiaal van een oerwoud. Je moet dan wel met kapitaal als van het concern Bayer over de brug komen, maar dan heb je ook wat. Het is van ons, want je kan er aan verdienen. Dat zegt wel alles.
  2. Aan het eind van mensenleven: dan geven we met euthanasie aan dat het ONS bezit is.  Hulp of eigen middelen om een zgn ‘voltooid’ leven zelf af te knippen. Want het is MIJN leven. Het is mijn RECHT; ik heb niet eens een rechter nodig. Mijn vrijheid. En ermee naar Jezus gaan? Of die het allemaal o.k. vindt wat WIJ o.k. vinden. Dat is een heel lastige. 
  3. En in het midden van het leven zijn die atoombommen het logo van leven als ONS bezit. Wij gooien rimpelloos 200.000 mensen in een flits feller dan duizend zonnen weg. Wij, dwz iemand in een Wit huis. Of waar ook. WIJ gaan erover. Hup weg ermee; een paar dagen later nog eens 70.000. Iemand drukt op de fatale knop. Fatale knop, maar wel ONZE knop. Jammer dan. We pakken de levens van anderen af. Dat doe je toch alleen maar als je leven opvat als een bezit van de mens. Als het leven echt van God zou zijn of zo, dan blijf je daar toch keurig van af, zou je denken? Zou je denken. Maar niet dus.

Aan dat soort modern denken is Jezus nog helemaal niet toe. Hij zegt gewoon NEEN. Gewoon: je leven is niet van jou. Ook niet als je stinkend rijk of gewoon rijk bent. Ook niet als je arm bent, toch?

Is die houding van Jezus misschien toch verkieslijker dan die moderne? “Je leven is niet van jou zelf”.
Of is dat inmiddels veranderd? Wetenschappers zeggen in feite: ‘Wij kunnen het bedenken; het is dus van ons; de techneuten zeggen: wij kunnen het maken en op de markt brengen, dus is het van ons’. Het leven is dan wat een gek ervoor geeft. Wij gaan daarin zelfs zo ver dat we denken dat de mensheid evt uitgeroeid mag worden. Praat niet van zelfmoord van de mensheid in zo’n geval, zoals wel gedaan wordt. Het is misdaad tegen de mensheid. Het kan in elk geval nog steeds. Vroeger kon dat niet; nu wel. Dat is wel veranderd. En als dat nog niet tot je doorgedrongen is, dan ben je niet bij de tijd, man!! Dan loop je een atoombom achter. Dan leef je nog in het vorige tijdperk.

Jezus zegt: ‘Neen’.

Dat is een buitengewoon ernstige zaak. Alle reden om die bommen op Nagasaki en Hiroshima te gedenken deze week. 6 en 9 Augustus. En dan verkondigen dat Jezus NEEN zegt. Want wij hebben die atoomwapens in huis. Daarmee gaat het leven van rijken en armen naar de filistijnen. Jezus ontneemt ons ELK recht om dat leven uit te roeien. Om geen enkele reden; om de dooie dood niet. Het is niet van ons. 

Want Jezus is een mensenmens. Hij wil Rechter, leidsman TEN LEVEN zijn. DAAR wil Hij wel degelijk over gaan. Over leven. Van erfeniskwesties wil Hij niks weten. Maar wel van leven. Onvergankelijk leven noemt Hij het elders.
Dat is dus niet VAN ONS. En als je me toestaat: dat is maar goed ook. Want alleen als het NIET van ons is, kan het onaantastbaar blijven. ZULK LEVEN MOGEN WE LEIDEN. Ik vind dat een leven op een hoger niveau dan wetenschap en techniek ervan kunnen maken.
Als leven van ons is, dan kan iedereen er mee doen en laten wat hij of zij wil. En dan hebben de rijken natuurlijk een donkerzwart voordeel. Die kunnen er alles mee doen wat God verboden heeft; en armen hebben het nakijken. Geloof maar niet dat het verbeterd erfelijk materiaal dat voor a.s. baby’s op de markt komt, in het ziekenfondspakket komt. Zolang wij ons leven WEL als ons bezit opvatten verdelen we het langs de lijnen van rijk, rijker, rijkst. Het is alleen voor een eredivisie. 

6 en 9 augustus 

6 augustus: Atoombom op Hiroshima. 200.000 doden. En 9 augustus nog eens 70.000 Nagasaki doden. Armen en rijken weg gesmolten in twee dodelijke flitsen op twee gewone zomerdagen. Moeders met hun kinderwagens. Mantelzorgers bij de wasbeurt. Pensionado’s bij hun borreltje. Mensen in belangrijke vergaderingen; verslagen soldaten in ontreddering. Zakenmensen, kinderen op school. Iemand in zijn volkstuintje; een kunstenaar aan zijn schildersezel. En alle dieren ‘die er geen woorden voor hebben’…
Wat ze ook uitgevreten mogen hebben….

Omdat een president Truman vond dat HIJ over die levens mocht beschikken. Dat is de ultieme dictatuur over het leven. Democratisch gekozen; zo ver hebben we het geschopt. Dat zegt blijkbaar niet alles. Nog steeds niet.
Want Jezus zegt ‘Neen’. 

Daarmee moet alles gezegd zijn ‘aan hen die ons regeren’  (lied 994) We moeten hun ook vanuit de kerk de levensvraag stellen. We zijn niet klaar als we per stembus weer een nieuw ploegje de wei in sturen. We zullen hen aan die levensvraag houden. Daar op afrekenen; of dat leven wel bij hen in goede handen is. 

Dat legt de lat wel hoog. Hoog boven erfeniskwesties, om maar iets te noemen. Hoog boven particuliere belangen. Hoog boven Amerikaanse machtspolitiek; hoog boven Nederlandse volgzaamheid. De lat ligt bij het leven van armen en rijken en vluchtelingen en joden, moslims en lesbo’s. Bij het leven van ouden die er bijna van af zijn, en baby’s die er niet aan kunnen beginnen. Bij het leven van wie het vergooien, verzuipen, verzieken. 

De lat ligt bij het leven van hen die het willen genezen, verzorgen dragelijk maken. En bij alle regelmakers die dat betaalbaar maken.
Bij dat mysterieuze LEVEN. Dat is dan wel niet VAN ONS, maar wel VOOR ons.
Ik geloof dat dat zo moet blijven.

Amen.

Liturgie 7e zondag van de zomer; 4 augustus 2019 als Zondag Nagasaki en Hiroshima

(als antwoordpsalm noemt het dienstboek Psalm 49. Thematiek sluit aan bij de kleine gelijkenis van Jezus; en de lezing ook wel van Prediker. Liever niet als Intochtslied nemen, dunkt me. Psalm 49 lijkt me iets voor een solist; zangstem dan wel goede gedichtenzegger.)

Vanwege de dramatiek rond het gedenken van de atoombommen op Nagasaki en Hiroshima lijkt me de psalm van de zondag 68 te triomfantelijk.

Ik koos voor: 

Intochtslied Psalm 17. Intiem: het grote leed. Beetje uitleg? Zingen namens die honderdduizenden die nameloos gemaakt werden. Sterk slot: tegenover de onwaarschijnlijke lichtflits die de bommen moeten hebben veroorzaakt. 

Gelofte en groet.

Introductie van het thema

Ik maakte deze dienst in de spanning die het herdenken van de atoombommen op Nagasaki en Hiroshima oproept. 9 en 6 augustus 1945. Resp 70.000 doden en 200.000. In die ene flits. Dat is niet te verwoorden, ook al hebben we in Volkel spul liggen dat 10 keer zwaarder zou moeten zijn.
Raken deze dagen al niet in de vergetelheid? 
Voor sommigen zijn het absoluut oorlogsmisdaden;waar de verantwoordelijken nooit voor berecht zijn.
Anderen menen dat er p.d. geen doelen van de mensheid mee te dienen zijn.
Nog weer anderen zijn het meest bezorgd dat we er verder niks van geleerd hebben.
Ik heb daar wel een mening over, maar die laat ik zo veel mogelijk onbesproken.
Tegen die achtergrond koers ik op die uitspraak van Jezus in de Lukaslezing : ‘Als iemand overvloed heeft, is zijn leven niet één van de dingen die hem toebehoren.’
Die atoombommen zijn ‘the smoking gun’ van een machtselite die denkt WEL over het leven te  kunnen beschikken. Vooral dat van anderen. Maar als dat zo uitkomt ook van de mensheid zelf; alsof het leven van de mensheid WEL hun eigendom is. Ze doen en laten ermee wat hun goeddunkt. Waarom? Omdat ze het kunnen.

Twee kaarsen aansteken voor Nagasaki en Hiroshima.

testatoomproef2Günther Anders schrijft in zijn dagboek 1958: 

‘Tijdrekening:
6 augustus 1945 is het dag nul.
Deze dag kwam aan het licht, dat de wereldgeschiedenis misschien niet verder gaat,
dat wij in elk geval in staat zijn de draad van de wereldgeschiedenis door te knippen.
Dat markeert een nieuw tijdperk in de wereldgeschiedenis.
Een nieuw tijdperk, met als essentie dat het misschien geen stand houdt’.

Verstillende, dan wel hartverscheurende muziek: cello; of bas. 

Kyrie

Gebed

zingen lied 709 Nooit lichter ving de lente aan

Gebed van de Zondag

Verborgen God
die in alle wijsheid
onze zwakheden bedekt,
toon ons de weg
naar leven en vrijheid
door uw Woord
dat Gij tot ons gesproken hebt
in Jezus uw Zoon,
die ons voorbeeld is
van dag tot dag
en ons tot wijze mensen maakt
dit uur en alle dagen van ons leven. Amen.

Schriftlezing Prediker 2: 1-11 P beziet de goede kanten van het leven, maar het is allemaal niks. Daar  hoort ook bij dat wij de dingen, de mensen (door atoomwapens) ijdel makenPrediker vindt het allemaal maar niks. En….hij geniet maar wat….

Zingen Lied 848 Al wat een mens te kennen zoekt  (melodie onbekend?) Zoeken van kennis/wijsheid/waarheid/zin en geheim van het leven.

Schriftlezing lucas 12: 13-21

Zingen lied 845 Tijd van vloek…. “Wie het houdt bij wat hij heeft
sterven zal hij ongeleefd”. 

Verkondiging

Evt muziek. 

Zingen lied 994 Voor hen die ons regeren

Dienst der gebeden.

Als intro op de gebeden misschien iets van: waarom had ik het steeds over Nagasaki en Hiroshima, terwijl de historische volgorde toch is: Hiroshima en Nagasaki. Dat legt Günther Anders als volgt uit: ‘Het is algemeen gebruikelijk om Hiroshima als het symbool te verstaan, het als eerste te noemen, dus ‘Hiroshima en Nagasaki’ te zeggen. Dat gebruik is niet terecht. Voor de moralisten zou het moeten heten: ‘Nagasaki en Hiroshima’. Want bij deze tweede slag ging het om iets dat nog veel erger was dan bij de eerste.
Iedereen weet dat Japan na de eerste atoomaanval machteloos op de grond lag en bereid was zonder voorwaarden te capituleren.

……. Japan had geen dreiging nodig. Veel meer gold ze de ‘vijand van morgen’. ….Men gebruikte de net nog bestaande oorlogssituatie tegen Japan om daarin nog even gauw, een actie …. uit te voeren, die na de capitulatie niet meer mocht. Een compleet bloedbad als dreiging.
De 70.000 die men  in N. vermoordde, werden dus niet omgebracht omdat ze nog vijanden waren, laat  staan gevaarlijke vijanden; maar alleen omdat men met hun massadood een voorbeeld kon stellen, omdat 70.000 lijken een functie konden hebben….en wel als ‘dreig-materiaal’.
…..  – En vergeet niet: deze slag is niet gevallen in de laatste dagen van de hete oorlog, maar door gebruik te maken van de kans die de net nog niet bekoelde oorlog bood, al op de drempel naar de ‘koude’ ….oorlog.

Nog een lied van nadenken dat vandaag eigenlijk niet mag ontbreken: 945: Ja, het liefst zou ik, /als die andere drammers/ God om ingrijpen dwingen…./ met die almacht van hem!

Gebed in de eindtijd

  • Oorlogs-nabestaanden
  • Daders
  • Alles wat tot oorlog leiden kan
  • Gebed voor hen die lijden aan ziekten en verslavingen; en voor hun (mantel)zorgers.
  • Gebed voor hen die ons regeren (als je het niet een verdubbeling vindt na lied 994): de onderhandelaars; de hulpverleners; de misdadige grote eigen belangenpolitiek. Asielzoekers op straat en elders.
  • Dankgebed voor de kleine en grote leuke dingen in ons leven.
  • stil gebed
  • Onze Vader

Inzameling van gaven.

Daar ik aan geen collecterooster verbonden ben, neem ik de vrijheid te wijzen op een Vereniging als Kerk en Vrede, die zeer principieel met vredesvraagstukken bezig is. www.kerkenvrede.nl

En speciaal wat kernwapens betreft: ICAN https://www.icanw.org/ 

Giften zijn daar welkom.

Slotlied Aan het begin van een nieuw tijdperk: lied 513 God heeft het eerste woord…. staat een het begin en Hij komt aan het einde..

of 

1013 als alle mensen vogels dromen…

uitgebreide keuze: 1000 en verder.

Zegen.