Van Heschel moet je het toch wel hebben!

Ter gelegenheid van de Nederlandse vertaling van Heschel ‘The Prophets’.

Een tijdje geleden (2008) bracht het kwartaalblad Vredesspiraal van Kerk en Vrede een Heschel nummer uit. En nu komt dan de Nederlandse vertaling van ‘De Profeten’ uit. Twee zaken die niks met elkaar te maken hebben. Maar toch…

Het is  de moeite waard om Abraham Joshua Heschel binnen handbereik te houden. En hem in onze eigen taal te kunnen volgen is een bonus. Boeiende mens. Doet me wel denken aan mijn andere favoriet: Günther Anders. Zelfde generatie ongeveer. Maar heel verschillende Joden. Heschel is een Joods-spiritueel levende hoogleraar aan een Joods Theologisch Instituut. Anders een strikt seculiere Jood. Beiden gevlucht voor Hitler. Naar Amerika; Heschel blijft daar; Anders komt terug naar Europa. Beiden gepassioneerd voor het overleven van de mensen. Die passie daar herken je de oude profeten ook aan (Zie voor meer biografie Wikipedia)

Ze delen ook de woede over Vietnam. Trekken op met Maarten Luther King. Ze zijn Vredesactivisten.

Heschel lezen, nu, maakt onrustig. Hoe is het eigenlijk in vredesnaam mogelijk dat hij in mijn hele opleiding als predikant niet boven water is gekomen! Wat hebben we cerebraal zitten doen aan de universiteiten! Wat weinig spiritueel. Zou de stelling verdedigbaar zijn, dat we Heschel ten onrechte achter de horizon hebben laten vertrekken? Met zijn respect voor het mysterie dat we op aarde zijn, en dat we gewild zijn door een Schepper! Zouden we dan voor heel wat populisme bv. zijn bespaard gebleven? En voor alle vormen van onverschilligheid en afwezigheid bij de afbraak van het leven en de aarde.

Een van Heschels thema’s is de ‘banalisering van het menselijk bestaan’. Dat is niet een valse tegenstelling tussen het ‘hogere werk’ van kunst en cultuur (en religie!) tegenover huishoudelijk werk en dagelijkse beslommeringen bij Heschel. Het is bij hem de ont-heilig-ing. Hij ziet dat ontzag en respect voor ‘gezocht zijn, gewenst zijn, er niet niet zijn’  steeds meer als onrealistisch gehouden en weg verklaard. Het doet er niet toe. Andere dingen doen er toe.

Ik had toen ik die uitdrukking bij Heschel over de ‘banalisering van het menselijk bestaan’ las meteen een associatie met de formule van Hannah Arendt : ‘de banalisering van het kwaad’. Die associatie is verder geheel voor mijn eigen rekening, maar ik raak daar niet over uitgedacht. Ik kan me mateloos uitputten in bestrijding van de grote schoften die er op de aarde rondlopen, – tot ik me dan met schrik moet realiseren dat dat er nominaal maar een paar zijn; de Hitlers en Mugabes en Birmese generaals zijn blijkbaar uitzonderingen. Die verklaren de constante van het geweld niet. Die putten het ook niet uit. Er is blijkbaar ook een hele wereld waar kwaad en geweld niet groots en meeslepend zijn, maar smoezelig en onbestrijdbaar als schimmel. De Vredesbeweging kan dat banale kwaad ook niet met haar geheide gelijk van orthodoxe dogma’s bestrijden. Ook zij is aangewezen op dat respect dat het leven een groots mysterie is, dat dynamiseert in plaats van verlamt. Alleen zo kan voorkomen worden dat het leven vergokt wordt aan de meest biedende.

Het lijkt mij wel goed om de kerken eens aan te spreken op het weinige Heschel-gehalte dat ze nog in de profetische koek doen!

Ik ga nu lezen in dat boek van Heschel over de profeten van ouds; heel boeiende onaangepaste figuren.

PS.    De vertaling van ‘De profeten’ is van Hans van der Heiden. Uitgave Skandalon. 2013. Wat leest een mooi uitgegeven boek toch fijn!

Wikipedia heeft de belangrijkste werken, maar noemt niet de fraaie bundel “Onzekerheid in Vrijheid” met als eerste het essay “Godsdienst in een vrije samenleving”. Het werd in 1989 uitgegeven bij De Haan Houten. ISBN 90 269 4680 5.

Ik noem ook graag een bundel voordrachten met nagesprek die uitkwam na een studiedag in Antwerpen, gewijd aan het werk van Heschel. “De terugkeer van de mens”, een zoektocht aan de hand van Abraham Joshua Heschel. Onder redactie van A.v.d.Ploeg en SJ. van der Zee.Sliedrecht, Merweboek 2004 ISBN 90 5787 074 6

 

Geef een reactie

Vul je gegevens in of klik op een icoon om in te loggen.

WordPress.com logo

Je reageert onder je WordPress.com account. Log uit / Bijwerken )

Twitter-afbeelding

Je reageert onder je Twitter account. Log uit / Bijwerken )

Facebook foto

Je reageert onder je Facebook account. Log uit / Bijwerken )

Google+ photo

Je reageert onder je Google+ account. Log uit / Bijwerken )

Verbinden met %s