Bordje bij puinhoop

 

Hier lag eine Stadt.
Hatte einen Namen.
Schutt und Asche – amen –
blieb an ihrer Statt.
Die nog gestern hier
Gingen und kamen,
Liegen heute – amen –
Unter ihr.Keiner rühr’ sie an.
Dasz ihr nackter Rahmen
zeige was Ihr – amen –
selbst Euch angetan.
Eens een stad:
naam, naam, namen
schroot en as – amen –
dat was dat.Gisteren nog allemaal,
opa’s, vrouwen, baby’s samen
Liggen vandaag – amen –
Onder de groene mat.Laat onverlet
haar naakt skelet ;
mompel zachtjes amen.
moord is moord: zo is ‘t  maar net.

“Tafel auf einem Schutthaufen” 1945 te vinden in ‘Hiroshima ist überall’, p. 60.
Anders is zeer negatief over de herbouw van in de oorlog verwoeste steden. Dat noemt hij ‘die ‘Zerstörung der  Zerstörung’, und damit die Kulminierung der Zerstörung’. (Hiroshima ist überall P 62.)

De afgebetenheid van de korte zinnen is karakteristiek. Lastig in het Nederlands. Wij moeten al gauw omschrijven. 

Zo is dat ‘stopwoord’ amen ook lastig. Maar veel bruikbare woorden die op amen kunnen rijmen, weet ik nog niet zo gauw. Het moet iets hebben van het hoofd buigen; uitgepraat zijn. Bevestigen dat het diepste van dit gebeuren tot je doorgedrongen is. (“Amen, amen, amen, dat wij niet beschamen”).

Mijn vertaling loopt hier en daar wel wat weg bij het oorspronkelijk van Anders. Zeker de laatste strofe. Daar word je vermaand dat je niet gaat rommelen aan de verschrikking; je praat het niet weg; geen zand erover. Geen andere kant uit kijken. Want het is ook jou aangedaan. Op dat punt is geen definitief herstel mogelijk: laat er dus nooit gras over groeien. Niet uit haatdragendheid; maar omdat het echt nooit meer mag gebeuren. Ik herken dit helemaal in hoe Anders zich uitspreekt over de bommen op Hiroshima en Nagasaki.
Anders herhaalt het kwaad van deze ramp zich; of wel de doden zijn nog erger voor niks gestorven, als dat zou kunnen. Het gedicht heeft voor mij een hoog Zadkine gehalte.

Overigens is Anders ook vaak bezig met de gedachte dat slachtoffers en daders door elkaar lopen. De daders van Hiroshima zijn wij zelf in de gedaante van de Westers-technische samenleving die ten koste van alles wenst te overleven. Hij noemt niet voor niks Eatherly ook slachtoffer. Dat was de weerman in het vliegtuig waarmee de atoombom op Hiroshima werd afgeworpen. Die wist zich als enige (dramatisch) schuldig als onschuldige.